Nằm trong lòng quần thể danh thắng Tràng An - Tam Cốc huyền thoại, Đền Thần Nông sừng sững như một biểu tượng thiêng liêng hướng về cội nguồn dân tộc. Đây không chỉ là một công trình kiến trúc văn hóa tâm linh đặc sắc, mà còn là công trình tâm huyết do Doanh nghiệp Xuân Trường kiến tạo nhằm tri ân, tôn vinh Thủy Tổ của nghề trồng lúa nước. Giữa vùng đất di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới, ngôi đền là lời khẳng định mạnh mẽ cho giá trị bền vững của nền văn minh lúa nước, nơi mỗi du khách tìm về để lắng đọng trước lịch sử ngàn năm của cha ông.
Đền Thần Nông mới
Nước Việt Nam yêu dấu của chúng ta vốn là một nước nông nghiệp. Từ ngàn đời nay, hạt lúa, củ khoai đã gắn bó máu thịt với đời sống con người; nuôi dưỡng tâm hồn Việt một nắng, hai sương, chịu thương, chịu khó, dũng cảm đấu tranh với các thế lực ngoại xâm và đặc biệt là những hiểm hoạ của thiên nhiên. Trong hành trình thấm đẫm gian truân ấy, để vượt qua sự hà khắc của thiên nhiên, có được một vị Thần “trợ giúp” chính là mong ước, là sự hiện hữu trong lòng mọi người con đất Việt thời xa xưa ấy với khát khao được Thần dạy con người trồng lúa nước, mang đến mưa thuận gió hoà cho mùa màng tươi tốt; “giúp” dân lên rừng, tìm cây thuốc chữa bệnh... Đó là vị Thần Nông trong truyền thuyết dân gian.
Thần Nông được kính thờ trong nhiều làng xã của Việt Nam. Và Ninh Bình - cái nôi của người Việt Cổ, với nền văn minh lúa nước, từ lâu đời đã có đền thờ vị thuỷ tổ của nghề nông nằm trong quần thể danh thắng và du lịch tâm linh Tràng An. Đến thăm khu danh thắng Tràng An mà chưa thăm Đền Thần Nông thì quả là đáng tiếc.
Trải qua hàng thế kỷ, tín ngưỡng thờ Thần Nông – vị thủy tổ dạy dân cày bừa, gieo hạt – vẫn luôn tồn tại âm ỉ trong đời sống tâm thức của người dân bản địa. Nhằm gìn giữ và nâng tầm giá trị văn hóa độc đáo này, Doanh nghiệp Xuân Trường đã dồn lực đầu tư, kiến tạo nên đền thờ Thần Nông (năm 2013) ngay cạnh khu vực Hang Ba – điểm kết thúc đầy ấn tượng của tuyến thuyền xuyên thủy Tam Cốc.
Đền thờ toạ lạc giữa không gian non nước hữu tình và nằm bên dòng sông Ngô Đồng thơ mộng cùng những cánh đồng lúa chín vàng của vùng di sản Tam Cốc. Đây cũng là một điểm nhấn văn hoá độc đáo nhằm tôn vinh Thuỷ Tổ của nghề trồng lúa nước và tri ân các vị thần cai quản nông nghiệp. Điểm đặc biệt của đền thờ chính là sự hài hòa với cảnh quan xung quanh. Ngôi đền tựa lưng vào dãy núi đá vôi hùng vĩ ngàn năm tuổi, mặt hướng thẳng ra cánh đồng lúa Tam Cốc – nơi từng được vinh danh là một trong những cánh đồng lúa đẹp nhất Việt Nam. Sự giao hòa này tạo nên một không gian thiêng liêng: đứng từ sân đền, du khách có thể ngắm nhìn trọn vẹn thảm lúa uốn lượn theo dòng Ngô Đồng, cảm nhận rõ rệt mối gắn kết máu thịt giữa con người, thiên nhiên và nguồn cội nông nghiệp…. Công trình được khánh thành và mở cửa đón khách tham quan tháng 5 năm 2026.
Tượng thờ Thần Nông ở Đền Thần Nông khu Tam cốc
Vượt chặng đường dài toả bóng cây xanh, chúng tôi - Anh em trong Ban Công tác xã hội của Tạp chí Tinh Hoa Đất Việt - đến điểm dừng đầu tiên của dòng sông Ngô Đồng dẫn đến Đền thờ Thần Nông. Dòng sông được mệnh danh là 1 trong 5 dòng sông đẹp nhất Việt Nam. Những con thuyền chở lúa vàng đua nhau cập bến. Hương lúa chín nồng nàn làm bớt đi những giọt mồ hôi trên áo của những người nông dân. Nhìn họ cười rạng rỡ mà chúng tôi thấy ấm lòng đến lạ. Ngay khi ngồi trên thuyền, được nhìn ngắm những cánh đồng lúa chín hai bên bờ sông Ngô Đồng, ta như thấy trên cao xanh, đôi mắt hiền từ của vị Thần Nông đang lướt theo các thuyền chở lúa - Cảm ơn các vị thần linh đã ban mưa thuận gió hoà để có được những cánh đồng lúa chín vàng, mang về sự no đủ…
Để đến được Đền thờ Thần Nông, du khách được ngồi thuyền lướt qua 1 khe và 3 hang, thoả thích ngắm nhìn cảnh sắc đôi bờ. Mùi hương lúa như có vị mặn mòi của mồ hôi, có mùi nắng oi nồng đất trời, tạo thành mùi hương tảo tần, hai sương, một nắng, làm cho ta thêm nhớ mẹ, nhớ cha, nhớ chị khôn tả. Dòng sông hiền hoà ấy chạy qua 3 quả núi, hai bên là những ruộng lúa tạo nên phút giây thư thái và thân thiện hiếm hoi. Thời gian như ngừng trôi, đưa du khách tìm đến sự an yên, sâu lắng trong tâm hồn. Thuyền qua những hang đá mát lạnh cho ta ngắm nhìn những nhũ đá đẹp, rủ xuống như bầu vú mẹ thiên nhiên nhỏ những giọt nước tinh khiết tặng con người mỗi lúc qua đây. Và, tất nhiên rồi, những con thuyền chở lúa cũng nườm nượp hướng ra phía bờ, mang theo những nụ cười toả nắng. Lúa ở hai bên bờ sông Ngô Đồng năng suất cao bởi được phù sa chắt lọc từ lâu đời, nuôi dưỡng. Nên nông dân ở đây không sử dụng bất kỳ thuốc trừ sâu hay phân bón hoá học nào. Đấy cũng chính là món quà của người dân Ninh Bình kính dâng lên thuỷ tổ nghề trồng lúa nước. Thuyền qua hang Cả dài 127 mét rồi đến hang 2, hang 3 kỳ vĩ. Bàn tay nhào nặn của tạo hoá đã cho du khách cảm nhận được tinh tuý và sự hùng vĩ của đất trời ban tặng cho Ninh Bình - Cố đô huyền thoại. Qua hang 3, Đền thờ Thần Nông đã hiện ra trước mặt du khách. Đây cũng là nơi tôn vinh nền văn minh lúa nước cổ xưa và bảo tồn tín ngưỡng nông nghiệp bản địa.
Tượng Tứ Pháp
Sừng sững trước đền thờ Thần Nông là những đôi câu đối ca ngợi ân đức của vị thần:
- Vì dân nghĩa lớn, đức thánh hiền càng học, càng minh.
- Thần Nông khởi nghiệp, ngọc thực viên mãn, tứ thời vọng bái phú quý.
- Công khai quốc càng cao, gương trong, nghĩa năng soi, năng tỏ.
Trên bệ đá xanh nguyên khối trang nghiêm, Thần Nông (vị con của Viêm Đế) được trang trọng kính thờ. Theo Đại Việt Sử Ký Toàn Thư thì Thần Nông là vị tổ xa xưa của dân tộc Việt. Cháu ba đời của Thần Nông là Đế Minh - người đã sinh ra Kinh Dương Vương - vị vua lập nên nhà nước Xích Quỷ đầu tiên của người Việt. Đây là nhà nước tiền thân tồn tại trước cả thời kỳ Văn Lang của các vua Hùng và nhà nước Âu Lạc của Thục Phán. Tượng Thần Nông ở khu Tam Cốc - Bích Động được chế tác từ đá xanh nguyên khối, là loại đá tự nhiên truyền thống rất được ưa chuộng ở Việt Nam.
Vị Thần Nông được ghi nhớ trong dân gian qua hai truyền thuyết dạy dân trồng lúa và nếm cỏ cây để tìm ra vị thuốc. Tương truyền, ngày xưa con người chỉ biết săn bắt thú rừng để ăn. Khi dân số tăng, thức ăn cạn kiệt, con người thường xuyên bị ốm đau và chết nhiều. Xót thương dân chúng, Thần Nông đã đi khắp nơi, dùng roi thần quất lên các loại cây cỏ, tìm cây nào lành chữa bệnh, cây độc tránh xa. Ông đã nếm thử hàng trăm loài thảo mộc. Vì thế thần nông có chiếc bụng trong suốt như thuỷ tinh, có thể nhìn thấy độc tố đang phát tác trong cơ thể. Nhờ đó thần đã ghi chép lại các bài thuốc, lập nên nền tảng của đông y để cứu chữa cho dân lành.
Đền Thần Nông được doanh nghiệp Xuân Trường xây dựng hoành tráng, đẹp, uy nghi. Ngôi đền được phục dựng là nơi tri ân đức Thần Nông, tôn vinh nền văn minh lúa nước và lưu giữ hồn quê Việt Nam. Đấy cũng chính là tâm huyết của doanh nhân Nguyễn Văn Trường. Ông là một phật tử, có nhiều tâm huyết và công lao gìn giữ, bảo tồn và tôn tạo các khu di tích tâm linh trên toàn quốc. Đền thờ Thần Nông chính là tấm lòng tri ân của doanh nghiệp Xuân Trường thay mặt cho những người dân Việt Nam kính dâng lên thuỷ tổ của dân tộc nghìn đời gắn bó với nền văn minh lúa nước. Một nghề đã từng nuôi sống hàng vạn, hàng vạn thế hệ người dân Việt Nam. Và tự hào thay: Việt Nam hiện là quốc gia xuất khẩu gạo lớn thứ hai thế giới (sau Ấn Độ), giữ vai trò trọng yếu trong việc cung cấp lương thực cho thị trường toàn cầu. Điều đó càng khẳng định đền thờ Thần Nông là địa chỉ nhớ về lịch sử nghề Nông dẫn đến tương lai một Việt Nam thịnh vượng trong xuất khẩu về ngành lúa gạo.
Thuyền chở lúa trên dòng sông Ngô Đồng thơ mộng
Đền Thần Nông tại khu du lịch Tam Cốc không đơn thuần là một điểm đến du lịch tâm linh, mà là nhịp cầu kết nối quá khứ, hiện tại và tương lai. Qua sự đầu tư bài bản và tâm huyết lớn lao của Doanh nghiệp Xuân Trường, công trình đã góp phần gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa cốt lõi của dân tộc, đồng thời làm phong phú thêm bức tranh du lịch Ninh Bình. Đứng trước không gian phụng thờ Thủy Tổ ngành y và nghề trồng lúa, mỗi chúng ta thêm trân quý từng hạt ngọc trời, thêm tự hào về gốc tích con rồng cháu tiên và thêm vững tin vào sự trường tồn của văn hóa Việt Nam./.
Bài và ảnh Phạm Thị Dần - Khắc Tuệ
Ban công tác Xã hội - Tạp chí Tinh Hoa Đất Việt
