Nông thôn luôn giữ vị trí quan trọng trong phát triển kinh tế-xã hội, không chỉ là không gian sản xuất chủ yếu mà còn góp phần bảo đảm an sinh và ổn định đời sống nhân dân. Trong tiến trình xây dựng nông thôn mới, nâng cao thu nhập cho người dân được xác định là tiêu chí cốt lõi, phản ánh rõ nét hiệu quả thực chất của quá trình phát triển kinh tế nông thôn. Trước yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, nhiều địa phương đã và đang tập trung đẩy mạnh sản xuất, tái cơ cấu ngành nông nghiệp, đồng thời phát triển các ngành nghề nông thôn nhằm cải thiện sinh kế và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.
Việc đẩy mạnh sản xuất và nâng cao thu nhập khu vực nông thôn không chỉ góp phần thực hiện mục tiêu giảm nghèo bền vững mà còn tạo nền tảng quan trọng để xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, sinh thái và phát triển nông thôn theo hướng toàn diện. Năm 2026, tỉnh ta đặt mục tiêu giảm tỷ lệ hộ nghèo xuống còn 6,39%, nâng thu nhập bình quân đạt 75 triệu đồng/người và có thêm ít nhất 21 xã, bản đạt chuẩn nông thôn mới. Để đạt được các mục tiêu này, các địa phương đang tích cực khai thác tiềm năng, đẩy mạnh chuyển đổi cơ cấu sản xuất hàng hóa, qua đó tạo động lực thiết thực nhằm nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống của người dân nông thôn.
Phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập cho người dân đang trở thành động lực quan trọng trong xây dựng nông thôn mới bền vững. Nhiều địa phương đã chủ động chuyển đổi cơ cấu sản xuất, ứng dụng khoa học – công nghệ, phát triển kinh tế xanh và hình thành các chuỗi liên kết nhằm nâng cao giá trị nông sản, cải thiện sinh kế và từng bước nâng cao chất lượng đời sống khu vực nông thôn.
Khi hoạt động sản xuất được tổ chức hiệu quả hơn, người dân không chỉ gia tăng thu nhập mà còn có thêm việc làm tại chỗ, góp phần hạn chế tình trạng lao động di cư. Nhiều địa phương hiện nay đang chuyển mạnh sang hướng sản xuất hàng hóa quy mô lớn, ứng dụng công nghệ cao và bảo đảm an toàn sinh học, qua đó từng bước nâng cao giá trị nông sản và hiệu quả kinh tế trên cùng một đơn vị diện tích. Cùng với đó, quá trình chuyển đổi cơ cấu sản xuất đang mang lại những chuyển biến tích cực trong phát triển kinh tế nông thôn. Nhiều diện tích đất kém hiệu quả đã được chuyển sang trồng các loại cây có giá trị kinh tế cao, phát triển mô hình nông nghiệp kết hợp và mở rộng sản xuất theo hướng hữu cơ, sinh thái. Việc ứng dụng cơ giới hóa, công nghệ số và tự động hóa trong sản xuất không chỉ giúp tăng năng suất mà còn góp phần giảm chi phí, nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm nông nghiệp trên thị trường.
Song song với nông nghiệp, việc phát triển các ngành nghề nông thôn cũng đóng vai trò quan trọng trong việc đa dạng hóa sinh kế và tăng thu nhập cho người dân. Các ngành nghề như thủ công truyền thống, chế biến nông sản, may mặc hay dịch vụ nông thôn ngày càng phát triển, gắn với chương trình OCOP và du lịch nông thôn, qua đó góp phần khôi phục và phát huy giá trị làng nghề. Sự phát triển này không chỉ tạo thêm việc làm ổn định mà còn thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu lao động theo hướng tích cực ở khu vực nông thôn. Nâng cao thu nhập của người dân được xác định là mục tiêu trọng tâm của xây dựng nông thôn mới, đồng thời là thước đo quan trọng phản ánh chất lượng phát triển kinh tế - xã hội ở cơ sở. Thu nhập tăng không chỉ cải thiện đời sống vật chất mà còn tạo điều kiện để người dân tiếp cận tốt hơn các dịch vụ giáo dục, y tế và phúc lợi xã hội, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống một cách toàn diện.
Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) đã và đang trở thành động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn. Thông qua việc phát triển sản phẩm đặc trưng, tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị và nâng cao năng lực cạnh tranh, nhiều sản phẩm OCOP đã từng bước mở rộng thị trường tiêu thụ, góp phần gia tăng giá trị nông sản và cải thiện thu nhập cho người dân. Bên cạnh đó, kinh tế tập thể và các hợp tác xã ngày càng phát huy vai trò là cầu nối giữa nông dân với doanh nghiệp và thị trường. Thông qua liên kết sản xuất, các hợp tác xã giúp ổn định đầu ra sản phẩm, nâng cao chất lượng hàng hóa và gia tăng giá trị sản xuất. Điều này không chỉ góp phần tổ chức lại sản xuất theo hướng bền vững mà còn tạo nền tảng quan trọng để nâng cao thu nhập cho người dân nông thôn.
Thực tiễn tại xã Chiềng Mai cho thấy rõ hiệu quả của việc đẩy mạnh phát triển sản xuất gắn với nâng cao thu nhập. Xã đã tập trung rà soát tiêu chí nông thôn mới, xây dựng lộ trình phát triển phù hợp và đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất. Địa phương xác định nâng cao thu nhập là nhiệm vụ trọng tâm, vì vậy đã chú trọng phát triển vùng sản xuất tập trung, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi theo hướng hàng hóa, đồng thời tăng cường tuyên truyền để người dân áp dụng tiến bộ kỹ thuật nhằm nâng cao giá trị kinh tế trên từng đơn vị diện tích.
Nhờ những định hướng đó, nhiều hộ dân đã mạnh dạn chuyển đổi cây trồng kém hiệu quả sang cây cà phê, cây ăn quả có giá trị cao, đồng thời mở rộng chăn nuôi theo hướng tập trung, an toàn sinh học. Hiện nay, địa phương duy trì hàng nghìn hecta cây trồng các loại cùng tổng đàn gia súc, gia cầm phát triển ổn định, góp phần nâng thu nhập bình quân đạt 42,5 triệu đồng/người/năm và giảm tỷ lệ hộ nghèo xuống còn 3,9%. Những kết quả này cho thấy, khi sản xuất được tổ chức lại theo hướng hợp lý và bền vững, thu nhập của người dân nông thôn sẽ từng bước được cải thiện một cách rõ rệt.
Trong những năm gần đây, phát triển kinh tế nông thôn đã ghi nhận nhiều kết quả tích cực, thể hiện rõ nét qua sự cải thiện từng bước về thu nhập và chất lượng đời sống của người dân. Ở nhiều địa phương, thu nhập bình quân khu vực nông thôn liên tục tăng qua các năm, trong khi tỷ lệ hộ nghèo giảm dần, góp phần nâng cao cả đời sống vật chất lẫn tinh thần của người dân. Cùng với sự cải thiện về thu nhập, nhiều mô hình sản xuất hiệu quả đã được hình thành và nhân rộng, tạo ra bước chuyển quan trọng trong tư duy và phương thức sản xuất ở nông thôn. Các mô hình như cánh đồng lớn, sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, liên kết chuỗi giá trị, nông nghiệp hữu cơ hay kinh tế tuần hoàn đang mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt, giúp nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và tăng sức cạnh tranh trên thị trường. Song song với phát triển sản xuất, diện mạo nông thôn cũng ngày càng thay đổi theo hướng tích cực. Hạ tầng kinh tế - xã hội được đầu tư đồng bộ hơn, đời sống văn hóa, giáo dục và môi trường sống của người dân không ngừng được cải thiện. Nhiều địa phương đã và đang hướng tới mục tiêu xây dựng nông thôn mới nâng cao, kiểu mẫu, gắn với yêu cầu thích ứng trong bối cảnh đô thị hóa ngày càng mạnh mẽ. Những chuyển biến này cho thấy sự phát triển không chỉ dừng lại ở kinh tế mà còn mang tính toàn diện và bền vững.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, phát triển kinh tế nông thôn vẫn còn đối mặt với không ít khó khăn và thách thức. Quy mô sản xuất ở nhiều nơi còn nhỏ lẻ, manh mún, thiếu liên kết, dẫn đến chất lượng sản phẩm chưa đồng đều và khó cạnh tranh trên thị trường lớn. Việc ứng dụng khoa học - công nghệ vẫn còn hạn chế do thiếu nguồn lực đầu tư, trong khi trình độ lao động nông thôn chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của sản xuất hiện đại và chuyển đổi số. Bên cạnh đó, thị trường tiêu thụ nông sản ở một số địa phương vẫn chưa thật sự ổn định, khi nhiều sản phẩm còn phụ thuộc vào thương lái và kênh phân phối truyền thống. Công tác xây dựng thương hiệu, quảng bá sản phẩm và xúc tiến thương mại tuy đã được chú trọng nhưng vẫn chưa đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, nhất là trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt.
Thực tiễn tại xã Phiêng Cằm cho thấy rõ nỗ lực trong phát triển kinh tế nông thôn gắn với giảm nghèo bền vững. Địa phương đã tập trung chuyển đổi cơ cấu cây trồng, phát triển chăn nuôi đại gia súc và thúc đẩy người dân tham gia hợp tác xã để liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm. Nhờ đó, tỷ lệ hộ nghèo đã giảm mạnh từ 63,4% năm 2020 xuống còn 34% vào năm 2025, phản ánh hiệu quả rõ rệt của các chính sách hỗ trợ sinh kế. Hiện nay, xã Phiêng Cằm đang duy trì diện tích cây trồng lớn với sản lượng ổn định, trong đó cà phê, cây ăn quả và chè chất lượng cao được xác định là cây trồng chủ lực. Cùng với đó, chăn nuôi theo hướng hàng hóa tiếp tục được mở rộng, kết hợp với sự hình thành các hợp tác xã nông nghiệp, góp phần kết nối sản xuất với thị trường và nâng cao giá trị nông sản địa phương. Những kết quả này cho thấy khi khai thác hiệu quả tiềm năng đất đai và khí hậu, kinh tế nông thôn có thể tạo ra chuyển biến rõ rệt về thu nhập và sinh kế cho người dân.
Trên phạm vi toàn tỉnh, các chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội cũng đạt được nhiều kết quả tích cực, với thu nhập bình quân đầu người không ngừng tăng lên và tỷ lệ hộ nghèo tiếp tục giảm. Trong định hướng giai đoạn 2026-2030, phát triển kinh tế nông thôn tiếp tục được xác định là một trong những tiêu chí trọng tâm trong xây dựng nông thôn mới, có ý nghĩa quyết định đối với việc nâng cao thu nhập và cải thiện chất lượng đời sống của người dân. Để nâng cao thu nhập khu vực nông thôn trong thời gian tới, trước hết cần tiếp tục đẩy mạnh tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng hiện đại, xanh và bền vững. Việc phát triển sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, gắn với tiêu chuẩn sinh thái và kinh tế tuần hoàn sẽ giúp nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và giá trị gia tăng. Đồng thời, việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi cần được thực hiện linh hoạt, phù hợp với điều kiện tự nhiên và lợi thế của từng địa phương, qua đó khai thác hiệu quả tiềm năng đất đai và lao động nông thôn.
Tăng cường liên kết trong sản xuất và phát triển chuỗi giá trị giữ vai trò then chốt trong nâng cao thu nhập cho người dân. Sự gắn kết chặt chẽ giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp và nhà khoa học sẽ tạo nền tảng hình thành các vùng nguyên liệu ổn định, đồng thời bảo đảm sự liên thông từ sản xuất đến chế biến và tiêu thụ. Khi chuỗi giá trị được tổ chức bài bản, nông sản không chỉ nâng cao chất lượng mà còn tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường.
Song song với đó, phát triển ngành nghề và kinh tế nông thôn cũng là hướng đi quan trọng nhằm đa dạng hóa sinh kế và gia tăng thu nhập cho người dân. Việc khôi phục và phát triển các làng nghề truyền thống, thúc đẩy công nghiệp chế biến, dịch vụ và du lịch nông thôn sẽ góp phần tạo thêm nhiều việc làm tại chỗ. Đồng thời, việc hỗ trợ các sản phẩm OCOP mở rộng thị trường tiêu thụ sẽ giúp nâng cao giá trị sản phẩm địa phương, gắn sản xuất với thương mại và phát triển bền vững.
Chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và đào tạo nguồn nhân lực cho khu vực nông thôn là yêu cầu tất yếu. Hỗ trợ nông dân tiếp cận thương mại điện tử, nền tảng số và các công cụ quản lý hiện đại sẽ giúp mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm. Cùng với đó, công tác đào tạo nghề, nâng cao kỹ năng sản xuất và quản lý sẽ góp phần nâng cao chất lượng lao động nông thôn, đáp ứng yêu cầu phát triển nông nghiệp hiện đại.
Theo định hướng của ngành nông nghiệp, việc khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế từng vùng đang tạo ra những chuyển biến tích cực trong phát triển kinh tế nông thôn. Các địa phương đang được định hướng phát triển cây trồng, vật nuôi phù hợp điều kiện tự nhiên, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật, sản xuất theo tiêu chuẩn an toàn, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn. Đối với khu vực vùng cao, vùng đặc biệt khó khăn, việc ưu tiên phát triển chăn nuôi đại gia súc, cây cà phê, cây ăn quả, mắc ca và các mô hình phù hợp khí hậu đang góp phần tổ chức lại sản xuất theo hướng bền vững, gắn với truy xuất nguồn gốc và đáp ứng yêu cầu thị trường. Những kết quả đạt được từ các mô hình liên kết sản xuất, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi và ứng dụng khoa học kỹ thuật đã cho thấy hiệu quả rõ rệt trong nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống người dân. Đây là cơ sở quan trọng để các địa phương tiếp tục đẩy nhanh tiến độ xây dựng nông thôn mới, hướng tới mục tiêu giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế nông thôn theo hướng toàn diện, hiện đại trong giai đoạn 2026-2030.
Đẩy mạnh sản xuất và nâng cao thu nhập khu vực nông thôn là nhiệm vụ mang ý nghĩa chiến lược trong phát triển kinh tế - xã hội và xây dựng nông thôn mới bền vững. Khi sản xuất nông thôn được tổ chức theo hướng hiện đại, xanh và gắn với liên kết bền vững, khu vực nông thôn sẽ không chỉ giữ vai trò là không gian sản xuất nông nghiệp truyền thống mà còn từng bước trở thành một không gian kinh tế năng động, văn minh và đáng sống. Từ đó, tạo động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội đất nước trong giai đoạn mới./.
Lê Nguyên Nhật Ánh
