VNHN - Chùa Vĩnh Nghiêm (hay còn gọi là chùa Đức La) thuộc thôn Quốc Khánh, xã Trí Yên, huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang, được kiến lập từ đời vua Lý Thái Tổ (đầu thế kỷ 11); đến thế kỷ thứ 13, Phật hoàng Trần Nhân Tông cho xây dựng mở rộng.
Chùa gồm nhiều công trình, kiến trúc độc đáo, tinh tế với nhiều giá trị văn hóa phi vật thể còn lưu giữ đến ngày nay. Chùa là một trong bốn trung tâm Phật giáo đầu tiên của Thiền phái Trúc Lâm, là nơi đào luyện tăng đồ Phật giáo cả nước trong suốt gần 8 thế kỷ hình thành và phát triển của Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử. Nơi đây được ví như Trường Đại học Phật giáo đầu tiên của Việt Nam; được các nhà nghiên cứu coi là “Bảo tàng văn hóa Phật giáo Đại thừa” tiêu biểu ở miền Bắc nước ta.
Được tổ chức vào ngày 14/2 âm lịch hàng năm, Lễ hội chùa Vĩnh Nghiêm là một lễ hội lớn của khu vực, thu hút cộng đồng dân cư sở tại cùng các vùng lân cận và muôn ngàn khách thập phương về dự lễ. Lễ hội thể hiện được đạo lý truyền thống “uống nước nhớ nguồn” của con người Việt Nam tưởng nhớ đến công lao 3 vị sư tổ đã có công khai sáng Thiền phái Trúc Lâm - một dòng thiền mang đậm bản sắc văn hóa Việt Nam và biết ơn công lao to lớn trong việc đánh đuổi giặc ngoại xâm Nguyên - Mông, giữ yên bờ cõi Đại Việt của vị tổ đệ nhất (Vua - Phật Hoàng Trần Nhân Tông); đồng thời thể hiện tinh thần đoàn kết, gắn bó cộng đồng làng xã của nhân dân khu vực Bắc Bộ nói riêng và của dân tộc Việt Nam nói chung. Chính sự uy nghi, long trọng về hình thức, sự phong phú về nội dung, với giá trị nhân văn, tâm linh sâu sắc, xuyên suốt chiều dài lịch sử của Lễ hội, đã có ý nghĩa giáo dục to lớn hướng con người đến những điều Chân - Thiện - Mỹ, đó là yếu tố cơ bản để ngày 09/9/2013, Lễ hội chùa Vĩnh Nghiêm được Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia.
Đặc biệt, Chùa Vĩnh Nghiêm là nơi lưu giữ các bộ ván kinh có từ gần 800 năm nay, là kho mộc thư với 34 đầu sách và 3.050 bản khắc, mỗi bản có hai mặt, mỗi mặt hai trang sách khắc ngược (âm bản) khoảng 2000 chữ Nôm, chữ Hán; là những bản khắc có niên đại sớm nhất, nhiều sách nhất, chữ chuẩn đẹp nhất và đạt đến độ tinh xảo trong số mộc thư còn lưu giữ được ở nước ta… Mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm còn chứa đựng những giá trị to lớn về ngôn ngữ, văn học, y học, phong thuỷ và thẩm mỹ học, do những người thợ tài ba và am hiểu sâu sắc về văn hóa dân tộc chế tác. Chất liệu được dùng bằng chính những cây gỗ thị trồng trong khuôn viên của chùa. Mặc dù đã trải qua bao biến cố, thăng trầm của lịch sử, nhưng đến nay bộ Mộc bản vẫn được bảo toàn nguyên vẹn.
Với những giá trị to lớn có được, năm 2012 Mộc bản Chùa Vĩnh Nghiêm đã được UNESCO công nhận là Di sản tư liệu ký ức thế giới khu vực châu Á - Thái Bình Dương; đồng thời với giá trị về di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật, ngày 23/12/2015, chùa Vĩnh Nghiêm được Thủ tướng Chính phủ quyết định xếp hạng là Di tích Quốc gia đặc biệt. Sự công nhận, tôn vinh di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật chùa Vĩnh Nghiêm, Mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm, Lễ hội chùa Vĩnh Nghiêm không chỉ là niềm vinh dự, tự hào của quê hương, của con người Yên Dũng, của nhân dân Bắc Giang, mà Mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm còn là niềm tự hào của cả nước và là di sản vô cùng quý giá của cả nhân loại.
Tuy nhiên, hiện nay chùa Vĩnh Nghiêm chưa có đủ điều kiện để lưu giữ, bảo quản, trưng bày, giới thiệu và phát huy giá trị lịch sử văn hóa to lớn của di sản này do không có nhà lưu giữ và trưng bày riêng. Toàn bộ số Mộc bản hiện đang được đặt tại nhà Tam Bảo, dãy hành lang của chùa, cùng chung với không gian thắp hương, tế lễ của du khách, khiến cho di sản tư liệu quý giá này có nguy cơ bị mất mát và mối mọt, mục nát, không đảm bảo có thể gìn giữ lâu dài và phát huy giá trị của di sản.
Trước tình hình đó, năm 2015, UBND huyện Yên Dũng đã lập dự án đầu tư xây dựng Nhà lưu giữ và trưng bày Mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm. Ngày 17/3/2016, Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Giang đã ban hành Công văn số 634/UBND - XD về việc phê duyệt, triển khai đầu tư xây dựng công trình này từ nguồn vốn xã hội hóa và một phần vốn ngân sách Nhà nước. Cho đến nay, công trình quan trọng này đã và đang được thực hiện, trong đó đã xây dựng được Nhà lưu giữ và trưng bày Mộc bản… Để công trình ý nghĩa này sớm được hoàn thành đáp ứng yêu cầu bảo quản, trưng bày và giới thiệu về Di sản tư liệu quý giá của dân tộc, Ban Vận động quỹ và Chỉ đạo xây dựng công trình rất mong nhận được sự ủng hộ, phát tâm công đức của các quý cơ quan, doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân từ khắp mọi miền… (Sự ủng hộ, phát tâm của quý vị xin gửi về Ban vận động quỹ và Chỉ đạo xây dựng công trình Nhà lưu giữ và Trưng bày Mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm, Tài khoản: 2511201002684 - Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam, Chi nhánh huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang).
