I. MỞ ĐẦU
Kinh tế thế giới phục hồi chậm và tiềm ẩn nhiều yếu tố bất định, hoạt động thương mại, đầu tư và chuỗi cung ứng toàn cầu tiếp tục chịu tác động từ biến động địa chính trị, xu hướng bảo hộ thương mại và áp lực lạm phát tại nhiều nền kinh tế. Những diễn biến này đặt cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp sản xuất, trước những thách thức về chi phí vốn, giá nguyên liệu, khả năng mở rộng thị trường và duy trì năng lực cạnh tranh. Với điều kiện đó, phát triển các khu công nghiệp tiếp tục được xác định là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, thu hút dòng vốn đầu tư, mở rộng sản xuất công nghiệp và gia tăng giá trị xuất khẩu. Tuy nhiên, hiệu quả phát triển khu công nghiệp chịu tác động trực tiếp từ khả năng tiếp cận các nguồn lực tài chính, đặc biệt là tín dụng ngân hàng.
Dưới góc độ lý luận kinh tế phát triển, tín dụng ngân hàng giữ vai trò là cơ chế phân bổ nguồn lực tài chính, thúc đẩy quá trình tích lũy vốn và nâng cao năng lực sản xuất của nền kinh tế. Theo quan điểm của Joseph A. Schumpeter, hệ thống tín dụng là điều kiện quan trọng để doanh nghiệp thực hiện đổi mới sáng tạo và chuyển hóa các ý tưởng thành hoạt động sản xuất, kinh doanh. Nhiều nghiên cứu quốc tế cũng khẳng định, khả năng tiếp cận tài chính là nhân tố quyết định năng suất, năng lực cạnh tranh và tốc độ phát triển của doanh nghiệp; đồng thời, một hệ thống tài chính vận hành hiệu quả sẽ tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Từ cách tiếp cận đó có thể thấy, tín dụng không chỉ là nguồn cung ứng vốn ngắn hạn mà còn là động lực thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, đổi mới công nghệ và nâng cao chất lượng tăng trưởng.
Với tỉnh Ninh Bình, khi công nghiệp ngày càng được xác định là một trong những trụ cột của tăng trưởng kinh tế, vai trò của tín dụng ngân hàng càng trở nên nổi bật. Dòng vốn tín dụng sẽ góp phần đáp ứng nhu cầu đầu tư, mở rộng sản xuất của doanh nghiệp trong các khu công nghiệp, tạo điều kiện thúc đẩy đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực cạnh tranh và gia tăng sức hấp dẫn của môi trường đầu tư. Vì vậy, nghiên cứu vai trò của tín dụng đối với phát triển khu công nghiệp không chỉ có ý nghĩa về mặt lý luận mà còn góp phần làm rõ những giải pháp nhằm phát huy hiệu quả nguồn lực tài chính phục vụ mục tiêu phát triển công nghiệp theo hướng hiện đại, bền vững.
II. TÍN DỤNG NGÂN HÀNG TẠO NGUỒN LỰC CHO KHU CÔNG NGHIỆP PHÁT TRIỂN VÀ NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH
Ở thị trường hiện đại, hệ thống tài chính - ngân hàng được xem là một trong những trụ cột bảo đảm quá trình huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả các nguồn lực cho phát triển. Theo lý thuyết tăng trưởng nội sinh, khả năng tiếp cận vốn cùng với đổi mới công nghệ và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực là những nhân tố quyết định tốc độ tăng trưởng dài hạn của nền kinh tế. Từ góc độ này, tín dụng ngân hàng không chỉ thực hiện chức năng trung gian tài chính, chuyển hóa nguồn vốn nhàn rỗi trong xã hội thành nguồn lực đầu tư cho sản xuất, kinh doanh mà còn tạo động lực thúc đẩy tích lũy tư bản, đổi mới công nghệ và nâng cao năng suất lao động.
Từ phương diện đó, tín dụng ngân hàng không chỉ đáp ứng nhu cầu vốn lưu động phục vụ hoạt động sản xuất thường xuyên mà còn tạo điều kiện để doanh nghiệp đầu tư dây chuyền công nghệ hiện đại, mở rộng quy mô sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm và tăng khả năng thích ứng trước những biến động của thị trường. Đối với các khu công nghiệp, đây là yếu tố đặc biệt quan trọng bởi quá trình phát triển hiện nay đang dần sang nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, ứng dụng công nghệ cao, phát triển công nghiệp hỗ trợ và gia tăng giá trị trong chuỗi sản xuất. Tín dụng ngân hàng đã trở thành cầu nối giữa nguồn lực tài chính và quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng của khu công nghiệp từ phát triển theo chiều rộng sang phát triển theo chiều sâu, lấy năng suất, chất lượng và đổi mới sáng tạo làm nền tảng.
Thực tiễn phát triển kinh tế của Ninh Bình thời gian qua cho thấy vai trò ngày càng rõ nét của dòng vốn tín dụng đối với sự phát triển công nghiệp và các khu công nghiệp trên địa bàn. Với tốc độ tăng trưởng GRDP đạt khoảng 11,44%, thuộc nhóm địa phương có mức tăng trưởng cao, cơ cấu kinh tế tiếp tục chuyển dịch theo hướng tích cực khi khu vực công nghiệp - xây dựng chiếm gần 47,5% GRDP. Sự phát triển của các khu công nghiệp đã đóng góp quan trọng vào tăng trưởng giá trị sản xuất công nghiệp, gia tăng kim ngạch xuất khẩu, mở rộng quy mô doanh nghiệp và tạo nguồn thu bền vững cho ngân sách địa phương. Doanh thu của các doanh nghiệp trong khu công nghiệp không ngừng tăng, nhiều dự án đầu tư mới và dự án mở rộng sản xuất được triển khai, góp phần nâng cao sức hấp dẫn của môi trường đầu tư và khẳng định vai trò của khu công nghiệp như một cực tăng trưởng của nền kinh tế tỉnh.
Đằng sau những kết quả tích cực đó là nhu cầu rất lớn về nguồn vốn đầu tư trung và dài hạn để phát triển hạ tầng, đổi mới công nghệ, bổ sung vốn lưu động và nâng cao năng lực sản xuất. Trong bối cảnh chi phí đầu vào và cạnh tranh quốc tế ngày càng gia tăng, khả năng tiếp cận tín dụng thuận lợi trở thành điều kiện quan trọng giúp doanh nghiệp duy trì hoạt động, mở rộng quy mô sản xuất và nâng cao sức chống chịu trước các biến động của thị trường. Điều này cũng cho thấy, phát triển khu công nghiệp không thể tách rời sự đồng hành của hệ thống ngân hàng thông qua các chính sách tín dụng phù hợp, vừa bảo đảm an toàn hoạt động ngân hàng, vừa đáp ứng nhu cầu vốn của khu vực sản xuất.
Mối quan hệ giữa tín dụng và tăng trưởng công nghiệp có thể được lý giải theo một chuỗi tác động mang tính liên kết. Nguồn vốn tín dụng được cung ứng kịp thời giúp doanh nghiệp đầu tư máy móc, thiết bị và công nghệ hiện đại; từ đó mở rộng năng lực sản xuất, nâng cao năng suất lao động và chất lượng sản phẩm. Khi năng lực cạnh tranh được cải thiện, doanh nghiệp có điều kiện mở rộng thị trường, gia tăng kim ngạch xuất khẩu và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng trong nước cũng như quốc tế. Hiệu quả sản xuất, kinh doanh được nâng lên sẽ tạo thêm nguồn thu cho ngân sách nhà nước, tăng tích lũy xã hội và tiếp tục tạo nguồn lực cho đầu tư phát triển, qua đó đóng góp tích cực vào tăng trưởng GRDP của địa phương.
Hoạt động tín dụng thực tế cũng phản ánh xu hướng ưu tiên nguồn vốn cho các lĩnh vực tạo ra giá trị gia tăng cao. Dư nợ tín dụng của hệ thống ngân hàng trên địa bàn đạt khoảng 440 nghìn tỷ đồng, trong đó dư nợ dành cho lĩnh vực công nghiệp và xây dựng đạt trên 163 nghìn tỷ đồng, chiếm tỷ trọng lớn trong tổng dư nợ nền kinh tế. Quy mô tín dụng toàn ngành ngân hàng tiếp tục duy trì ở mức cao, với tổng dư nợ toàn hệ thống gần 710 nghìn tỷ đồng, cho thấy dòng vốn đang được định hướng vào các lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, đặc biệt là khu vực công nghiệp. Việc tập trung nguồn vốn cho các ngành có khả năng tạo giá trị gia tăng, đóng góp lớn vào xuất khẩu và ngân sách không chỉ hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh mà còn góp phần củng cố vai trò của khu công nghiệp như động lực tăng trưởng quan trọng, tạo nền tảng để Ninh Bình tiếp tục phát triển theo hướng công nghiệp hiện đại, bền vững và hội nhập sâu rộng với nền kinh tế quốc tế.
III. TỪ CUNG ỨNG VỐN ĐẾN HỆ SINH THÁI TÀI CHÍNH HIỆN ĐẠI
Chuyển đổi số và hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, vai trò của hệ thống ngân hàng đối với sự phát triển của khu công nghiệp đang có sự thay đổi căn bản. Nếu trước đây ngân hàng chủ yếu được nhìn nhận là kênh cung ứng vốn phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh thì hiện nay, cùng với sự phát triển của công nghệ tài chính và yêu cầu ngày càng cao của doanh nghiệp, ngân hàng từng bước chuyển từ chức năng "cấp tín dụng" sang vai trò "đối tác tài chính" toàn diện.
Về lý luận, sự chuyển dịch này phù hợp với quan điểm quản trị tài chính doanh nghiệp hiện đại, theo đó năng lực cạnh tranh không chỉ được quyết định bởi khả năng huy động vốn mà còn phụ thuộc vào hiệu quả quản trị dòng tiền, quản trị rủi ro và mức độ kết nối với các dịch vụ tài chính. Do vậy, các ngân hàng thương mại ngày nay không chỉ cung cấp các khoản vay ngắn hạn hoặc trung, dài hạn mà còn phát triển hệ sinh thái dịch vụ tài chính đa dạng, bao gồm tài trợ thương mại, thanh toán quốc tế, bảo lãnh ngân hàng, kinh doanh ngoại hối, quản trị dòng tiền, dịch vụ ngân hàng số, chi trả lương qua tài khoản và các giải pháp thanh toán không dùng tiền mặt. Đối với doanh nghiệp trong khu công nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp có hoạt động xuất nhập khẩu hoặc tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu, các dịch vụ này có ý nghĩa không kém nguồn vốn tín dụng bởi chúng giúp tối ưu hóa quy trình tài chính, nâng cao hiệu quả quản trị và giảm thiểu chi phí giao dịch.
Việc hình thành hệ sinh thái tài chính hiện đại mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho doanh nghiệp. Trước hết, các dịch vụ thanh toán điện tử và quản trị dòng tiền giúp rút ngắn thời gian xử lý giao dịch, nâng cao khả năng kiểm soát dòng tiền và giảm đáng kể chi phí vận hành. Tiếp đó, hoạt động tài trợ thương mại, bảo lãnh thanh toán và thanh toán quốc tế góp phần tăng cường uy tín của doanh nghiệp trong quan hệ với đối tác, tạo điều kiện mở rộng thị trường xuất khẩu và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Đồng thời, việc mở rộng thanh toán không dùng tiền mặt và chi trả lương qua tài khoản góp phần nâng cao tính minh bạch trong quản trị tài chính, giảm rủi ro trong lưu thông tiền mặt và đáp ứng các tiêu chuẩn quản trị hiện đại mà nhiều nhà đầu tư quốc tế đang hướng tới.
Bên cạnh đó, chuyển đổi số trong lĩnh vực ngân hàng đang trở thành động lực quan trọng thúc đẩy sự phát triển của các khu công nghiệp hiện đại. Sản xuất theo chuỗi giá trị, tốc độ xử lý các giao dịch tài chính, thanh toán và quản trị dữ liệu có ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả vận hành của doanh nghiệp. Việc ứng dụng ngân hàng số, giao dịch trực tuyến, thanh toán điện tử và kết nối dữ liệu theo thời gian thực giúp doanh nghiệp rút ngắn thời gian thực hiện các thủ tục tài chính, tối ưu hóa quy trình thanh toán với nhà cung cấp và khách hàng, đồng thời nâng cao khả năng dự báo, kiểm soát dòng tiền và quản trị rủi ro. Đối với các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), hệ thống dịch vụ ngân hàng số còn tạo điều kiện thuận lợi trong việc thực hiện các giao dịch xuyên biên giới, quản lý ngoại tệ, thanh toán quốc tế và kết nối với mạng lưới đối tác toàn cầu, qua đó nâng cao hiệu quả hoạt động và khả năng thích ứng với những biến động của thị trường quốc tế.
Với sự phát triển các khu công nghiệp trên thế giới, chất lượng của hệ sinh thái tài chính ngày càng trở thành một trong những tiêu chí quan trọng khi doanh nghiệp lựa chọn địa điểm đầu tư. Các nhà đầu tư cũng rất quan tâm đến mức độ phát triển của hệ thống ngân hàng, khả năng cung cấp dịch vụ tài chính hiện đại và mức độ số hóa của các giao dịch kinh tế. Điều này lý giải vì sao nhiều quốc gia và địa phương có nền công nghiệp phát triển đều chú trọng xây dựng đồng bộ giữa hạ tầng sản xuất và hạ tầng tài chính. Tại Singapore, sự phát triển của các khu công nghiệp luôn gắn với một trung tâm tài chính có năng lực cung cấp đầy đủ các dịch vụ ngân hàng, thanh toán quốc tế và quản trị tài chính cho doanh nghiệp. Hàn Quốc cũng phát triển các cụm công nghiệp theo hướng tích hợp với hệ thống ngân hàng hiện đại, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp tiếp cận các dịch vụ tài chính có giá trị gia tăng cao, từ đó nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo và sức cạnh tranh quốc tế.
Ở Việt Nam, nhiều địa phương như Bắc Ninh, Hải Phòng và Bình Dương đã đẩy mạnh các chương trình kết nối ngân hàng - doanh nghiệp, mở rộng các dịch vụ tài chính số, tài trợ chuỗi cung ứng và thanh toán quốc tế nhằm hỗ trợ doanh nghiệp trong khu công nghiệp nâng cao năng lực sản xuất, mở rộng xuất khẩu và tham gia sâu hơn vào mạng lưới sản xuất toàn cầu. Những kinh nghiệm này cho thấy, hiệu quả phát triển khu công nghiệp không chỉ phụ thuộc vào quy mô vốn đầu tư hay tốc độ lấp đầy các khu công nghiệp mà còn gắn chặt với mức độ hoàn thiện của hệ sinh thái tài chính phục vụ doanh nghiệp.
Đối với Ninh Bình, khi định hướng phát triển công nghiệp theo hướng hiện đại, xanh và có giá trị gia tăng cao, việc xây dựng một hệ sinh thái tài chính đồng bộ cần được xem là một cấu phần quan trọng của chiến lược phát triển khu công nghiệp. Điều đó đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các tổ chức tín dụng, cơ quan quản lý nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp nhằm mở rộng các dịch vụ tài chính hiện đại, thúc đẩy chuyển đổi số trong hoạt động ngân hàng và nâng cao khả năng tiếp cận các giải pháp tài chính toàn diện. Nói cách khác, để khu công nghiệp phát triển bền vững trong giai đoạn mới, cần phát triển đồng thời ba trụ cột có mối quan hệ bổ trợ lẫn nhau, gồm hạ tầng công nghiệp, hạ tầng tài chính và hạ tầng số. Chỉ khi ba yếu tố này được phát triển đồng bộ, khu công nghiệp mới có đủ điều kiện nâng cao năng lực cạnh tranh, thu hút các dòng vốn đầu tư chất lượng cao và tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế bền vững trong dài hạn.
IV. PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA TÍN DỤNG TRONG PHÁT TRIỂN KHU CÔNG NGHIỆP THEO HƯỚNG BỀN VỮNG
Mô hình tăng trưởng của Việt Nam đang chuyển mạnh từ phát triển theo chiều rộng sang chiều sâu, yêu cầu đặt ra đối với hoạt động tín dụng không còn dừng ở việc đáp ứng nhu cầu vốn cho sản xuất, kinh doanh mà phải trở thành động lực thúc đẩy quá trình tái cơ cấu công nghiệp theo hướng hiện đại, xanh và bền vững. Đối với các khu công nghiệp, nhu cầu vốn trung và dài hạn ngày càng gia tăng để đầu tư đổi mới công nghệ, phát triển hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng số và các công trình bảo vệ môi trường. Đồng thời, cạnh tranh trong thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) chất lượng cao đang chuyển từ lợi thế về chi phí sang năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn phát triển bền vững, đổi mới sáng tạo và chất lượng dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp. Song song, xu hướng chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và việc ngày càng nhiều thị trường quốc tế áp dụng các tiêu chuẩn về môi trường, xã hội và quản trị (ESG) đang tạo ra những yêu cầu mới đối với cả doanh nghiệp và hệ thống tài chính.
Để đáp ứng yêu cầu phát triển mới, trước hết, các tổ chức tín dụng cần tiếp tục đổi mới mô hình hoạt động theo hướng cung cấp các giải pháp tài chính toàn diện, trong đó ưu tiên phát triển tín dụng xanh, tín dụng phục vụ chuỗi cung ứng và các sản phẩm tài chính chuyên biệt dành cho doanh nghiệp trong khu công nghiệp. Việc mở rộng các nền tảng ngân hàng số, ứng dụng công nghệ trong quản trị tín dụng và cung cấp dịch vụ tài chính sẽ góp phần giảm chi phí giao dịch, nâng cao khả năng tiếp cận vốn và tăng tính minh bạch của thị trường tài chính.
Cùng với đó, chính quyền địa phương giữ vai trò kiến tạo môi trường phát triển thông qua việc tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, hoàn thiện cơ chế chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan quản lý với các tổ chức tín dụng, tăng cường các chương trình kết nối ngân hàng – doanh nghiệp và nâng cao chất lượng môi trường đầu tư. Một hệ sinh thái thể chế thông thoáng, minh bạch và đồng bộ sẽ giúp giảm chi phí tuân thủ, nâng cao hiệu quả thẩm định tín dụng, đồng thời tạo điều kiện để dòng vốn được phân bổ nhanh hơn vào các dự án có hiệu quả và có khả năng lan tỏa đối với nền kinh tế.
Về phía doanh nghiệp, việc nâng cao năng lực quản trị, minh bạch thông tin tài chính, chủ động đổi mới công nghệ và sử dụng vốn hiệu quả là điều kiện quan trọng để nâng cao khả năng tiếp cận tín dụng cũng như đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường quốc tế. Khi doanh nghiệp từng bước hoàn thiện quản trị theo các chuẩn mực hiện đại, khả năng huy động nguồn lực tài chính sẽ được cải thiện, qua đó tạo nền tảng cho quá trình phát triển bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Như vậy, trong giai đoạn phát triển mới, hiệu quả của tín dụng không chỉ được đánh giá bằng quy mô vốn được cung ứng mà còn bởi khả năng tạo ra giá trị gia tăng, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và hỗ trợ chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Điều này chỉ có thể đạt được khi tín dụng được đặt trong mối liên kết chặt chẽ giữa Nhà nước – Ngân hàng – Doanh nghiệp, qua đó hình thành hệ sinh thái phát triển đồng bộ, góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế nhanh đi đôi với phát triển bền vững của các khu công nghiệp nói riêng và của nền kinh tế địa phương nói chung.
V. KẾT LUẬN
Trong tiến trình công nghiệp hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, các khu công nghiệp tiếp tục khẳng định vai trò là động lực tăng trưởng quan trọng của tỉnh Ninh Bình, góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thu hút đầu tư, mở rộng sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh. Đồng hành với quá trình đó, tín dụng ngân hàng không chỉ cung cấp nguồn vốn phục vụ hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh mà còn từng bước phát triển thành hệ sinh thái tài chính hiện đại với các dịch vụ thanh toán, quản trị dòng tiền, tài trợ thương mại và ngân hàng số, tạo nền tảng hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao hiệu quả hoạt động và hội nhập sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Trong giai đoạn tới, việc phát huy vai trò của tín dụng cần gắn với nâng cao chất lượng phân bổ dòng vốn, ưu tiên tín dụng xanh, thúc đẩy chuyển đổi số và phát triển các giải pháp tài chính hiện đại đáp ứng yêu cầu đổi mới công nghệ, sản xuất bền vững và nâng cao năng lực quản trị doanh nghiệp. Khi nguồn vốn được định hướng vào các lĩnh vực tạo giá trị gia tăng cao và hệ thống ngân hàng tiếp tục đồng hành cùng doanh nghiệp trong một hệ sinh thái tài chính toàn diện, các khu công nghiệp sẽ không chỉ duy trì vai trò là cực tăng trưởng của Ninh Bình mà còn trở thành nền tảng quan trọng để thu hút đầu tư chất lượng cao, nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế và hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới./.
ThS Đặng Luân
