Mô hình chính quyền địa phương hai cấp là bước ngoặt cải cách mang tính chiến lược của tỉnh Lào Cai, và xã Thượng Bằng La đang trở thành điểm sáng cho hành trình tinh gọn, đổi mới này. Được hình thành trên cơ sở sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số của thị trấn Nông trường Trần Phú và xã Thượng Bằng La cũ, địa phương hiện sở hữu diện tích tự nhiên rộng lớn lên tới 11.161,48 ha (khoảng 111,61 km²) cùng quy mô dân số đạt 14.697 người (tại thời điểm sáp nhập tháng 7/2025). Việc vận hành bộ máy hành chính mới theo hướng tinh gọn, hiện đại không chỉ thay đổi phương thức quản lý tại cơ sở mà còn mở ra không gian phát triển bứt phá cho vùng đất giàu truyền thống văn hóa này.
Thách thức từ bước ngoặt lịch sử
Lộ trình sáp nhập và chuyển dịch sang mô hình chính quyền hai cấp (tỉnh và cơ sở) đòi hỏi sự thay đổi toàn diện trong tư duy quản lý. Xã Thượng Bằng La mới phải đối mặt với bài toán tích hợp giữa một bên là địa bàn mang tính chất đô thị dịch vụ của thị trấn nông trường cũ và một bên là vùng thuần nông rộng lớn.
Với diện tích tăng mạnh và quy mô phân bổ rộng tại 23 thôn bản, áp lực đè nặng lên vai đội ngũ cán bộ cơ sở khi số lượng nhân sự được tinh giản theo đúng quy định. Việc sắp xếp, điều chuyển các trụ sở làm việc cũ để tránh lãng phí, đảm bảo tiết kiệm và tối ưu công năng là một bài toán pháp lý, kinh tế phức tạp.
Giai đoạn đầu vận hành ghi nhận không ít khó khăn trong việc kết nối thông tin, giải quyết các thủ tục giấy tờ cho người dân do thay đổi địa giới hành chính. Tuy nhiên, với sự chỉ đạo quyết liệt từ các cấp lãnh đạo tỉnh Lào Cai cùng sự đồng lòng của hệ thống chính trị địa phương, Thượng Bằng La đã nhanh chóng chuyển hóa áp lực thành động lực hành động.
Kết quả vận hành bộ máy hành chính kiểu mới
Bước sang năm 2026, dấu ấn vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp tại xã Thượng Bằng La được minh chứng sinh động qua những con số biết nói. Điểm nhấn lớn nhất chính là những nỗ lực của Trung tâm Phục vụ hành chính công và Bộ phận Một cửa tại địa phương. Theo Chỉ số đánh giá hành chính trong giai đoạn vừa qua, kết quả đạt được là rất đáng khích lệ; cụ thể: Số lượng hồ sơ tiếp nhận tại xã là 661 hồ sơ; Tỷ lệ giải quyết hồ sơ đúng và trước hạn đạt 96,6%; Tỷ lệ hài lòng của người dân trên 97%; Chỉ tiêu kinh tế - xã hội hoàn thành là 26/26 chỉ tiêu. Đó là những con số biết nói minh chứng cho những nỗ lực rất lớn của Đảng bộ và nhân dân xã Thượng Bằng La.
Sự ra đời của Cổng thông tin điện tử xã Thượng Bằng La đóng vai trò như chiếc cầu nối kỹ thuật số trực tiếp giữa chính quyền và người dân. Các thủ tục hành chính cốt lõi như đăng ký cư trú, trích lục hộ tịch, chứng thực hay cấp đổi giấy tờ đều được tích hợp trên môi trường điện tử liên thông thông qua ứng dụng VNeID. Cùng với đó, đội ngũ cán bộ, công chức được đào tạo bài bản về kỹ năng quản trị hiện đại, thay đổi hoàn toàn từ tư duy "quản lý" sang tư duy "phục vụ". Cơ chế phân cấp, phân quyền mạnh mẽ từ cấp tỉnh xuống cấp xã giúp Thượng Bằng La chủ động, linh hoạt và chịu trách nhiệm giải trình cao hơn trước mọi phản ánh về đời sống, an ninh trật tự của cư dân.
Mô hình kinh tế bền vững: Chuỗi liên kết Nông - Lâm nghiệp hàng hóa
Không dừng lại ở cải cách thủ tục giấy tờ, mô hình chính quyền hai cấp đã tạo ra bệ phóng vững chắc để phát triển kinh tế. Điểm nhấn kinh tế tiêu biểu của xã là mô hình liên kết chuỗi giá trị nông - lâm nghiệp bền vững gắn với thương hiệu địa phương. Xã đã quy hoạch thành công vùng trồng cam, quýt hữu cơ và chè xanh chất lượng cao theo tiêu chuẩn VietGAP; Doanh thu của nhiều hộ gia đình đạt mức thu nhập hàng trăm triệu đồng mỗi năm. Bên cạnh đó, tận dụng quỹ đất rừng sản xuất dồi dào, chính quyền xã thúc đẩy dự án trồng măng tre bát độ lấy măng xuất khẩu kết hợp gieo trồng cây dược liệu quý bản địa. Khác biệt hoàn toàn với tư duy sản xuất manh mún trước đây, chính quyền cấp cơ sở đã trực tiếp đứng ra kết nối các Tổ hợp tác, Hợp tác xã tại địa phương với các doanh nghiệp chế biến nông sản tại các khu công nghiệp của tỉnh Lào Cai. Giải pháp này đảm bảo đầu ra ổn định, giảm thiểu rủi ro ép giá và tăng giá trị thặng dư cho nông sản địa phương. Trên địa bàn xã còn có 2 hợp tác xã khai thác đá vật liệu xây dựng hoạt động tốt, đảm bảo vệ sinh môi trường và thực hiện đúng quy định về mức công suất khai thác cho phép.
Báo cáo mới nhất của UBND xã Thượng Bằng La (tháng 7/2026) cho biết: Kinh tế - xã hội tiếp tục có bước phát triển. Theo đó, gieo cấy hoàn thành 263 ha lúa vụ Hè Thu, đạt 100% kế hoạch, bảo đảm đúng lịch thời vụ; diện tích ngô mùa 350 ha đang được thu hoạch, năng suất ước đạt 5,8 tấn/ha; 05 ha lạc vụ Xuân đạt 100% kế hoạch, đang bước vào thu hoạch với năng suất ước đạt 3,0 tấn/ha; 15 ha khoai lang, 35 ha sắn sinh trưởng phát triển tốt, chuẩn bị cho thu hoạch. Diện tích ớt đạt trên 07 ha, cuối vụ cho sản lượng khoảng 78 tấn; 75 ha rau màu được gieo trồng theo kế hoạch, trong đó có 2,7 ha thực hiện mô hình sản xuất bí và mướp đắng lấy hạt; sản lượng rau màu vụ Xuân ước đạt 1.040 tấn, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng và cung ứng cho thị trường. Diện tích cây chè hơn 100 ha; diện tích cây ăn quả 500 ha. Tiếp tục duy trì cây dâu tằm (trên 12 ha) và cây dược liệu (33 ha)…Về chăn nuôi, đến nay tổng đàn vật nuôi đạt 37.117 con, bằng 99% kế hoạch. Diện tích nuôi trồng thuỷ sản của xã hiện là 58 ha.
Đặc biệt, về công tác bảo vệ rừng, tiếp tục thực hiện nghiêm các quy định của pháp luật về quản lý, bảo vệ rừng. Đến nay, diện tích rừng được quản lý, bảo vệ ổn định 5.975,02 ha, không xảy ra tình trạng phá rừng, lấn chiếm đất lâm nghiệp hoặc khai thác lâm sản trái phép. Tiếp tục triển khai kế hoạch trồng rừng năm 2026; diện tích trồng mới đạt 153/155 ha, bằng 98,7% kế hoạch năm.
Hoạt động thương mại, dịch vụ trên địa bàn duy trì ổn định, đáp ứng nhu cầu sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng của Nhân dân. Toàn xã hiện có 18 doanh nghiệp, công ty, 05 hợp tác xã và 446 hộ kinh doanh hoạt động ổn định.
Tình hình an ninh chính trị trên địa bàn xã tiếp tục được giữ vững, ổn định; không phát sinh vụ việc phức tạp liên quan đến an ninh quốc gia, an ninh biên giới, an ninh dân tộc, tôn giáo, an ninh kinh tế, an ninh mạng và các hoạt động xâm phạm an ninh quốc gia.
Điểm nhấn bảo tồn văn hóa: Vũ điệu Dậm Thuông nâng bước du lịch cộng đồng
Song song với dòng chảy phát triển kinh tế, Thượng Bằng La xây dựng một chiến lược đồng bộ nhằm khơi dậy sức sống cho các giá trị di sản bản sắc. Điểm nhấn độc đáo nhất chính là nghệ thuật múa Dậm Thuông của đồng bào dân tộc Tày.
Chính quyền xã đã phối hợp với các nghệ nhân gạo cội thành lập các câu lạc bộ văn nghệ dân gian tại khắp 23 thôn bản. Không còn bó hẹp trong không gian làng bản, những điệu dậm cổ như Dậm Khăn, Dậm Tính, Dậm Quạt hay vũ điệu cộng đồng Dậm Thuông với sự tham gia của hàng trăm người đã được nâng tầm thành sản phẩm du lịch văn hóa độc đáo trong các Lễ hội Cầu mùa hàng năm.
Bên cạnh đó, việc khôi phục không gian nhà sàn truyền thống, bảo tồn trang phục dệt chàm thủ công và phát triển ẩm thực bản địa (như xôi ngũ sắc, rêu đá, măng sặt) được tích hợp trực tiếp vào mô hình homestay du lịch sinh thái cộng đồng. Văn hóa truyền thống lúc này không chỉ là di sản cần bảo vệ, mà đã trở thành nguồn tài nguyên kinh tế trực tiếp, giúp đồng bào nâng cao thu nhập, tự hào và tự giác giữ gìn gốc rễ của dân tộc mình.
Hành trình đổi mới tại xã Thượng Bằng La, tỉnh Lào Cai dẫu vẫn còn những bài toán cần tiếp tục hoàn thiện về nâng cao chất lượng cán bộ, giải quyết triệt để ô nhiễm môi trường cục bộ hay ứng phó thiên tai dông lốc bất thường, nhưng những viên gạch đầu tiên được đặt xuống đã khẳng định tính đúng đắn của mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Từ một thung lũng miền núi còn nhiều khó khăn, Thượng Bằng La đang đang chuyển mình mạnh mẽ, hiện thực hóa khát vọng trở thành một vùng quê nông thôn mới kiểu mẫu: giàu bản sắc, tinh gọn bộ máy và kiến tạo thịnh vượng./.
Lâm Tuyết - Thanh Huyền
