Việt Nam là đất nước có tiềm năng tài nguyên kinh tế biển đặc biệt, nằm bên bờ Tây của Biển Đông với bờ biển dài trên 3.260 km trải dài từ Bắc xuống Nam và cứ 100 km2 đất liền có 1 km bờ biển. Trong 34 tỉnh, thành phố của cả nước thì 21 tỉnh, thành phố có biển và gần một nửa dân số sinh sống tại các tỉnh, thành phố ven biển. Đáng chú ý là vùng biển thuộc chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán của Việt Nam chiếm diện tích khoảng 1.000.000 km² Biển Đông (gấp 3 lần diện tích đất liền) với khoảng 3.000 hòn đảo lớn, nhỏ và 2 quần đảo xa bờ là Hoàng Sa và Trường Sa, phân bố khá đều theo chiều dài của bờ biển đất nước, như một tuyến phòng thủ tiền tiêu bảo vệ sườn phía Đông của đất nước.
Tuy nhiên, vào những năm 80 của thế kỷ trước, tình hình kinh tế đất nước lâm vào cảnh khó khăn tột cùng, nhiều cuộc hội thảo và buổi thuyết trình của các nhà kinh tế trong nước và quốc tế được tổ chức để tìm lời giải cho nền kinh tế. Người ta tìm đến với các học thuyết kinh điển như: Kant, Adam Smith, Keynes... mong muốn tìm được một lối thoát cho nền kinh tế Việt Nam đang bế tắc tụt hậu và chìm sâu dưới đáy vực thẳm. Nhưng một nền kinh tế quá nghèo và lạc hậu khi đó không chỉ cần các lý thuyết kinh điển mà còn cần những cá nhân và tập thể có khát vọng, dám đột phá và hành động trong thực tiễn cuộc sống. Hơn nữa, cần những người lãnh đạo quản trị có tầm nhìn, dám nghĩ, dám làm và dám chịu trách nhiệm. Đúng thời điểm lịch sử ấy của dân tộc, bài thơ của Nhà thơ cách mạng Tố Hữu đã vang lên như một hồi chuông báo hiệu một sự bắt đầu đổi mới của đất nước ở nơi đầu sóng ngọn gió - thành phố cảng Hải Phòng với người đứng đầu Bí thư Thành ủy Đoàn Duy Thành: “… Đào kênh lấn biển mở cơ đồ…”. Như vậy, một trong những trang lịch sử đổi mới kinh tế đất nước đã được trao cho người chiến sỹ Côn Đảo Đoàn Duy Thành và cũng là một trong những người lãnh đạo cuộc vượt ngục ngày 12-12-1952 tại địa ngục trần gian Côn Đảo. Cuộc vượt biển táo bạo và làm chấn động dư luận thế giới này cũng đã được những tờ báo lớn ở Pháp như Le Figaro, Paris- Marth, L’Echo, L’Humanité vv... đăng tải thời bấy giờ. Có lẽ tinh thần vượt biển ngày ấy để tìm một lối thoát duy nhất về với ánh sáng và cuộc sống tự do của những người tù ở địa ngục trần gian tăm tối đã tạo nên tầm nhìn vượt đại dương của những cựu tù Côn Đảo như Bí thư Đoàn Duy Thành.
Vào những năm tháng trước công cuộc đổi mới của đất nước, với tầm nhìn vươn ra biển “làm giàu, đánh thắng” của Bí thư Đoàn Duy Thành và lãnh đạo Hải Phòng, Thành phố đã triển khai dự án đắp đê đường 14, lấn ra biển Đồ Sơn một diện tích ngang với huyện Tiên Lãng cũ. Riêng việc đắp đê đường 14 Đồ Sơn đã thành lập thêm được hai xã. Để ghi nhớ công lao của ông Đoàn Duy Thành, các xã đã đặt tên xã mới là Hải Thành và Tân Thành. Ngoài ra, dự án đắp đập Đình Vũ, đào kênh Cái Tráp và đường xuyên đảo Cát Hải, Cát Bà đã tạo được cú đột phá về cơ sở hạ tầng mở rộng cảng cùng hệ thống logistics bao gồm cả mở rộng sân bay Cát Bỉ cũng như thành lập đội tàu biển Hải Phòng Ship để vận chuyển lương thực, hàng hóa phục vụ nông nghiệp và buôn bán với nước ngoài, tạo được nguồn thu lớn và không phụ thuộc Trung ương theo kiểu bao cấp. Cùng với việc dẫn đầu triển khai và áp dụng thành công cơ chế “Khoán sản phẩm” trong nông nghiệp, các dự án phát triển hạ tầng này không những tạo nên sắc màu hoa phượng đỏ sáng chói nhất trong suốt chiều dài lịch sử Thành phố mà còn đặt nền tảng thúc đẩy và phát triển hiệu quả các dự án đầu tư xây dựng, kinh doanh cơ sở hạ tầng logistics KCN – cảng biển – phi thuế quan Nam Đình Vũ rộng 1.329 ha và cảng Lạch Huyện lớn nhất cả nước tại Hải Phòng. Đặc biệt, đây cũng là tiền đề cho sự phát triển khu thương mại tự do tại Hải Phòng cũng như góp phần hình thành các ngành kinh tế biển của đất nước.
Việt Nam với lợi thế nguồn lực tài nguyên giáp với biển, cần phát triển mạnh mẽ hơn nữa chiến lược mở cơ đồ đất Việt theo hướng ra Biển Đông nhằm phát triển kinh tế biển và bảo vệ an ninh quốc phòng. Đặc biệt, Hải Phòng với vị trí có một không hai ở Việt Nam, đã phát huy hiệu quả sự kết nối đồng thời đường bộ, đường không, đường biển, đường thủy nội địa và đặc biệt là hệ thống đường sắt đã có với các địa phương và các nước khu vực. Thành phố đã triển khai tốt hệ thống cảng biển gồm 5 khu bến với 98 cầu bến các loại cùng 8 đoạn luồng hàng hải chính, cơ bản đáp ứng tiếp nhận tàu lớn. Hệ thống giao thông đường bộ cơ bản đáp ứng kết nối cảng biển với các khu công nghiệp, khu dịch vụ, hệ thống cảng cạn, kết nối với nhiều tỉnh, thành phố phía Bắc và hai hành lang, một vành đai Việt Nam - Trung Quốc. 5 năm qua, nhiều công trình lớn đã được đầu tư xây dựng, phục vụ đắc lực cho vận tải hàng hóa qua cảng khu vực Đình Vũ, Lạch Huyện như: cao tốc Hà Nội - Hải Phòng, đường và cầu ô tô Tân Vũ - Lạch Huyện, cao tốc Hải Phòng - Hạ Long… Đồng thời, Hải Phòng tập trung đầu tư hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông đối ngoại kết nối Hà Nội, Quảng Ninh, Hưng Yên. Cùng với đó, sân bay Cát Bi được đầu tư xây dựng, nâng cấp thành Cảng Hàng không quốc tế cấp 4E.
Hiện nay, Hải Phòng đứng top 5 cả nước về thu hút vốn đầu tư nước ngoài FDI. Năm 2024, với tổng vốn FDI đăng ký đạt 4,94 tỷ USD, vượt 145% so với kế hoạch đề ra và tăng hơn 34% so với cùng kỳ năm trước. Với nguồn lực dồi dào, đời sống vật chất, văn hóa và tinh thần của người dân Hải Phòng cũng được nâng cao. GRDP bình quân đầu người liên tục tăng, năm 2024 đạt 8.665, vượt xa mức 4.700 USD bình quân của cả nước. Với những thành tích đạt được, ngày 28/04/2025 vừa qua, nhân kỷ niệm 70 năm giải phóng Hải Phòng, Chủ tịch nước đã ký quyết định phong tặng danh hiệu "Thành phố anh hùng" cho Hải Phòng.
Hiện nay, sau hợp nhất đơn vị hành chính cấp tỉnh, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Hải Phòng đang tiếp tục thực hiện mạnh mẽ Nghị quyết 45 (2019) của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển TP. Hải Phòng đến năm 2030 với tầm nhìn đến năm 2045: “xây dựng và phát triển Hải Phòng trở thành thành phố cảng biển đi đầu cả nước trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hóa, là động lực phát triển của vùng Bắc Bộ và của cả nước với trọng điểm là dịch vụ logistics”.
Ngoài ra, trên cơ sở các kết quả tích cực đã đạt được và kế thừa tinh thần đổi mới tránh hơn 40 năm qua, Hải Phòng cần tiên phong thực hiện Nghị quyết số 36-NQ/TW (2018] về “Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”. Theo đó, đến năm 2030, phát triển thành công, đột phá về các ngành kinh tế biển theo thứ tự ưu tiên: (1) Du lịch và dịch vụ biển; (2) Kinh tế hàng hải; (3) Khai thác dầu khí và các tài nguyên khoáng sản biển khác; (4) Nuôi trồng và khai thác hải sản; (5) Công nghiệp ven biển; (6) Năng lượng tái tạo và các ngành kinh tế biển mới. Chiến lược đó phải dựa trên quy hoạch quốc gia về phát triển liên kết vùng công nghiệp và logistics phù hợp với tầm nhìn quốc gia về kinh tế biển.
Trong tiến trình đổi mới, Văn kiện Đại hội XI đã xác định ba đột phá chiến lược: phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; xây dựng kết cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại; và đặc biệt là hoàn thiện thể chế phát triển và luôn coi đó là khâu “đột phá của đột phá”, giữ vị trí trung tâm trong việc kiến tạo môi trường thuận lợi cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Thực tế cho thấy trong việc hoàn thiện thể chế cũng như nguồn lực xã hội nói chung, cơ chế và phẩm chất cán bộ lãnh đạo đóng vai trò rất quan trọng quyết định chất lượng của bộ máy tổ chức. Thực tiễn đổi mới ở Thành phố biển Hải Phòng - nơi đầu sóng ngọn gió của đất nước, cách đây hơn 40 năm với những định hướng cơ bản để hình thành một đường lối đổi mới chung của đất nước được thể hiện qua câu nói của Bí thư Đoàn Duy Thành: “Chúng tôi không xin tiền, chỉ xin một cơ chế”, đã chỉ ra bài học: trong công cuộc đổi mới, một trong những điều tiên quyết phải làm là đổi mới cơ chế quản trị và hoàn thiện thể chế đất nước. Trong kỷ nguyên công nghệ mới, tầm nhìn thời đại của người đứng đầu các tổ chức và các cấp chính quyền Trung ương và địa phương sẽ ngày càng đóng vai trò then chốt đảm sự thành công của công cuộc đổi mới đất nước với sự phát triển nhanh chóng của kỹ thuật số và kinh tế cạnh tranh thị trường cũng như các chuyển biến địa chính trị và xã hội trên thế giới.
Thanh Tâm
Tài liệu tham khảo:
1. Báo Quân đội nhân dân điện tử ngày 29/11/2012
2.Báo Chính phủ điện tử 18/08/2022
3.Báo điện tử Vnexpress ngày 08/05/2025
