Cần Thơ từ lâu đã được xác định là trung tâm kinh tế, văn hóa, khoa học – công nghệ và là đầu mối giao thương quan trọng của toàn vùng. Với vị trí địa lý thuận lợi, hệ thống hạ tầng giao thông ngày càng được hoàn thiện cùng tiềm năng phát triển kinh tế đa dạng, thành phố đang từng bước khẳng định vai trò hạt nhân thúc đẩy tăng trưởng cho khu vực Tây Nam Bộ. Theo định hướng điều chỉnh quy hoạch mới nhất, Cần Thơ đang hướng tới mô hình đô thị sông – biển hiện đại, phát triển bền vững và có khả năng cạnh tranh trong khu vực Đông Nam Á. Tầm nhìn này không chỉ gắn với phát triển kinh tế mà còn đặt trọng tâm vào xây dựng đô thị thông minh, thích ứng với biến đổi khí hậu và khai thác hiệu quả lợi thế đặc trưng của vùng sông nước.
Một bước ngoặt quan trọng trong quá trình phát triển của thành phố là định hướng mở rộng không gian đô thị thông qua việc sáp nhập với Sóc Trăng và Hậu Giang theo quy hoạch mới dự kiến triển khai từ ngày 1/7/2025. Sau khi hoàn tất việc sáp nhập, quy mô diện tích của Cần Thơ sẽ đạt hơn 6.360 km², mở ra không gian phát triển rộng lớn cho các lĩnh vực công nghiệp, logistics, nông nghiệp công nghệ cao và dịch vụ đô thị. Việc mở rộng địa giới không chỉ giúp thành phố gia tăng quy mô mà còn tạo điều kiện hình thành các cực phát triển mới, kết nối chặt chẽ hơn với hệ thống cảng biển, khu công nghiệp và vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm của Đồng bằng sông Cửu Long.
Quy hoạch mới mở ra không gian phát triển đô thị hiện đại cho Cần Thơ, hướng tới vai trò trung tâm động lực của Đồng bằng sông Cửu Long
Xét trong tương quan với các đô thị lớn của cả nước, quy mô mới của Cần Thơ cho thấy xu hướng hình thành các đô thị đa cực tại Việt Nam. Nếu so với Thành phố Hồ Chí Minh có diện tích khoảng 6.772 km² sau khi sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu, hay Hà Nội với diện tích khoảng 3.359 km², quy mô của Cần Thơ sau sáp nhập sẽ trở nên tương đối lớn trong hệ thống đô thị trực thuộc Trung ương. Trong khi đó, Đà Nẵng dự kiến đạt khoảng 11.859 km² sau khi sáp nhập với Quảng Nam sẽ tiếp tục giữ vị thế là một cực phát triển quan trọng ở khu vực miền Trung. Những thay đổi về quy mô và định hướng phát triển cho thấy Việt Nam đang từng bước hình thành hệ thống các siêu đô thị có khả năng dẫn dắt phát triển vùng. Trong đó, Cần Thơ được kỳ vọng sẽ đóng vai trò đầu tàu của vùng Tây Nam Bộ, không chỉ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế mà còn trở thành trung tâm kết nối thương mại, logistics và đổi mới sáng tạo của toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long trong giai đoạn phát triển mới.
Sau khi mở rộng địa giới hành chính, Cần Thơ không chỉ gia tăng đáng kể về quy mô mà còn định hình một mô hình phát triển đô thị hoàn toàn mới dựa trên cấu trúc đa cực, đa trung tâm. Đây được xem là nền tảng quan trọng nhằm tổ chức lại không gian phát triển của toàn vùng, giảm áp lực cho khu vực trung tâm truyền thống, đồng thời tạo ra các động lực tăng trưởng mới. Theo định hướng quy hoạch, hệ thống đô thị của Cần Thơ sẽ được thiết kế theo mạng lưới liên kết giữa nhiều trung tâm chức năng, trong đó mỗi khu vực phát huy lợi thế riêng về kinh tế, dịch vụ, công nghiệp hoặc logistics. Cách tiếp cận này không chỉ giúp phân bố lại dân cư và nguồn lực hợp lý hơn mà còn thúc đẩy sự lan tỏa của các hoạt động kinh tế trên phạm vi rộng, từ đó hình thành một cấu trúc đô thị năng động và bền vững hơn cho toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long.
Bên cạnh trung tâm hiện hữu của Cần Thơ, nhiều đô thị vệ tinh và trung tâm chức năng quan trọng như Ô Môn, Thốt Nốt, Sóc Trăng, Vị Thanh, Ngã Bảy, Ngã Năm, Long Mỹ và Vĩnh Châu sẽ cùng tạo nên mạng lưới chín hạt nhân phát triển chủ đạo. Theo quy hoạch, đến năm 2030 toàn bộ hệ thống đô thị của thành phố phấn đấu đạt tiêu chí đô thị loại I, đánh dấu bước chuyển quan trọng từ mô hình phát triển đô thị đơn cực sang mạng lưới đô thị liên kết vùng. Song song với đó, mục tiêu đô thị hóa toàn khu vực được đặt ra ở mức trên 50%, phản ánh quá trình chuyển dịch mạnh mẽ từ không gian nông nghiệp truyền thống sang cấu trúc kinh tế – đô thị hiện đại. Thành phố đặc biệt chú trọng khai thác các trục giao thông liên vùng quan trọng, trong đó nổi bật là tuyến kết nối Cần Thơ – Mỹ Thuận – Trung Lương – Thành phố Hồ Chí Minh. Đây là hành lang giao thông huyết mạch kết nối khu vực Đồng bằng sông Cửu Long với vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, đóng vai trò quan trọng trong việc rút ngắn thời gian vận chuyển hàng hóa, thúc đẩy lưu thông thương mại và nâng cao năng lực cạnh tranh của các sản phẩm nông nghiệp. Cùng với đó, hành lang kinh tế Châu Đốc – Cần Thơ – Sóc Trăng đang được định hướng phát triển như một trục động lực mới gắn với hệ thống cảng biển chiến lược của khu vực. Cảng Trần Đề được xem là cửa ngõ quan trọng đưa hàng hóa của toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long ra biển. Khi được đầu tư và khai thác hiệu quả, cảng biển này sẽ góp phần giảm sự phụ thuộc vào hệ thống cảng tại Thành phố Hồ Chí Minh, đồng thời nâng cao năng lực logistics và mở rộng khả năng xuất khẩu trực tiếp cho các mặt hàng nông sản, thủy sản của vùng.
Với định hướng phát triển đô thị đa cực gắn liền với mạng lưới hạ tầng giao thông hiện đại, Cần Thơ đang từng bước xây dựng nền tảng để trở thành trung tâm động lực thực sự của vùng Tây Nam Bộ. Sự kết hợp giữa mở rộng không gian đô thị, hình thành các cực phát triển mới và tăng cường kết nối liên vùng không chỉ tạo ra sức bật cho kinh tế địa phương mà còn góp phần định hình một cấu trúc phát triển bền vững cho toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long trong những thập niên tới.
Định hướng phát triển dài hạn, Cần Thơ xác định việc khai thác hiệu quả không gian sông – biển là một trong những trụ cột quan trọng để hình thành các cực tăng trưởng mới. Sông Hậu được xem là trục cảnh quan và kinh tế chiến lược của thành phố. Dọc theo dòng sông này, nhiều khu vực đang được nghiên cứu phát triển thành các khu đô thị mới, trung tâm dịch vụ du lịch và hệ thống logistics đường thủy hiện đại. Việc tổ chức lại không gian ven sông không chỉ giúp phát huy lợi thế tự nhiên đặc trưng của vùng sông nước mà còn góp phần tạo dựng một diện mạo đô thị mới, kết hợp hài hòa giữa phát triển kinh tế, bảo tồn cảnh quan và nâng cao chất lượng sống cho người dân. Thành phố cũng chú trọng khai thác các nút giao thông chiến lược để hình thành những đô thị mới có tính chất động lực. Một trong những khu vực được nghiên cứu phát triển là vùng nút giao giữa tuyến cao tốc Cần Thơ – Cà Mau Expressway và Quốc lộ 1A. Khu vực này trải dài qua các địa bàn như Thạnh Hòa, Đông Phước, Châu Thành và Phú Hữu, nơi đang được định hướng phát triển thành một đô thị mới với quy mô dân số dự báo trên 45.000 người. Sự hình thành các đô thị tại những điểm giao cắt hạ tầng quan trọng sẽ tạo ra các trung tâm dịch vụ, thương mại và công nghiệp mới, qua đó thúc đẩy quá trình đô thị hóa và lan tỏa động lực phát triển ra các khu vực lân cận.
Việc mở rộng không gian phát triển đô thị ra biển sau khi sáp nhập với Sóc Trăng giúp Cần Thơ lần đầu tiên có được không gian biển trực tiếp, tạo điều kiện để hình thành mô hình đô thị sông – biển đặc trưng của vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Các khu vực ven biển như Long Phú, Trần Đề, An Thạnh và Cù Lao Dung đang được nghiên cứu lập quy hoạch phân khu nhằm phát triển kinh tế biển, dịch vụ cảng biển và hệ thống logistics hiện đại. Sự kết nối giữa không gian sông và biển sẽ tạo nên chuỗi giá trị kinh tế mới, giúp tăng năng lực vận tải hàng hóa, đặc biệt là xuất khẩu nông sản và thủy sản của toàn vùng.
Trong tầm nhìn dài hạn đến năm 2050, Cần Thơ hướng tới hình ảnh một “cửa ngõ Mê Kông xanh – thông minh – giàu bản sắc”. Thành phố được định vị là trung tâm năng lượng và logistics sông – biển của tiểu vùng, đồng thời đóng vai trò dẫn dắt chuỗi giá trị nông nghiệp phát thải thấp và công nghiệp xanh. Sự phát triển của đô thị sẽ được vận hành trên nền tảng dữ liệu, kinh tế số và các mô hình quản trị thông minh, qua đó nâng cao hiệu quả quản lý đô thị cũng như khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.
Có thể thấy, quy hoạch mới đang mở ra một giai đoạn phát triển mang tính bước ngoặt đối với Cần Thơ. Từ vị thế là đô thị trung tâm của vùng Đồng bằng sông Cửu Long, thành phố đang từng bước định hình vai trò của một cực tăng trưởng mới gắn với hệ sinh thái kinh tế sông – biển hiện đại và năng động. Trong bối cảnh các yêu cầu về thích ứng biến đổi khí hậu, tái cấu trúc không gian phát triển và nâng cao năng lực liên kết vùng ngày càng trở nên cấp thiết, việc triển khai đồng bộ các định hướng về hạ tầng chiến lược, quy hoạch không gian đô thị và kết nối kinh tế liên vùng sẽ có ý nghĩa quyết định đối với quỹ đạo phát triển của thành phố trong dài hạn. Khi những trụ cột này được hiện thực hóa, Cần Thơ không chỉ củng cố vai trò trung tâm của vùng mà còn có khả năng vươn lên trở thành một đô thị động lực có sức lan tỏa rộng trong khu vực Đông Nam Á, qua đó góp phần mở ra không gian phát triển mới cho toàn bộ Đồng bằng sông Cửu Long trong những thập niên tới.
Lan Anh
