Phát triển kinh tế tập thể, hợp tác xã (KTTT, HTX) là chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước, đóng vai trò quan trọng trong quá trình cơ cấu lại ngành nông nghiệp và xây dựng Nông thôn mới. KTTT mà nòng cốt là các HTX đang dần khẳng định vai trò quan trọng trong việc tổ chức lại sản xuất, nâng cao giá trị nông sản và cải thiện đời sống người dân. Tại Ninh Bình, để thúc đẩy KTTT phát triển, việc đẩy mạnh liên kết chuỗi giá trị không chỉ là xu hướng tất yếu mà còn là giải pháp quan trong mang tính cốt lõi nhằm nâng cao hiệu quả, tính bền vững và năng lực cạnh tranh của nông nghiệp địa phương.
Liên kết chuỗi giá trị - Giải pháp phát triển nông nghiệp bền vững
Liên kết chuỗi giá trị không chỉ là một giải pháp kinh tế, mà còn là phương thức tổ chức lại sản xuất trong nông nghiệp hiện đại. Thời gian qua, tỉnh Ninh Bình đã triển khai đồng bộ các chủ trương, chính sách về phát triển KTTT, đặc biệt là Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 16/6/2022 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Khoá XIII về tiếp tục đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả KTTT trong giai đoạn mới; Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 16/6/2022 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Khoá XIII về nông nghiệp, nông dân, nông thôn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; Luật Hợp tác xã 2023 và các văn bản chỉ đạo, điều hành quan trọng khác.
Lãnh đạo Văn phòng Điều phối Nông thôn mới Trung ương và Chi cục Phát triển nông thôn tỉnh Ninh Bình làm việc tại HTX Chế biến nông sản Bốn Thuận, xã Hiển Khánh
Sở Nông nghiệp và Môi trường - Cơ quan đầu mối của tỉnh về lĩnh vực KTTT trong nông nghiệp, hàng năm đã tích cực chủ động tham mưu cho UBND tỉnh thực hiện chức năng nhiệm vụ quản lý nhà nước đối với KTTT; thường xuyên phối hợp với các đơn vị tuyên truyền các nội dung cơ bản của các Nghị quyết, văn bản liên quan đến KTTT; theo dõi, chỉ đạo và hướng dẫn đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả hoạt động của KTTT trên địa bàn; xây dựng kế hoạch phát triển KTTT lĩnh vực nông nghiệp tỉnh. Nhờ đó, nhận thức của các cấp ủy, chính quyền và người dân về vai trò của KTTT ngày càng được nâng cao, tạo nền tảng quan trọng cho việc tổ chức sản xuất theo hướng hiện đại, hoạt động hiệu lực, hiệu quả.
Những năm qua, các cấp, các ngành trong tỉnh luôn tạo điều kiện để HTX xây dựng và quảng bá thương hiệu; tìm kiếm đối tác liên kết, tiêu thụ sản phẩm; hỗ trợ áp dụng kỹ thuật, ứng dụng công nghệ cao vào quy trình sản xuất, kinh doanh; hỗ trợ tham gia các hội chợ triển lãm, giới thiệu sản phẩm xúc tiến thương mại trong và ngoài tỉnh. Nhiều cấp, ngành, tổ chức, cá nhân trong tỉnh đã khai trương nhiều điểm bán hàng nông sản, thực phẩm an toàn trên địa bàn toàn tỉnh với các sản phẩm đa dạng. Qua đó, trong khu vực KTTT đã hình thành nên các chuỗi liên kết giữa nông dân - HTX - doanh nghiệp. Toàn tỉnh có 186 HTX nông nghiệp tham gia liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Các HTX đã từng bước chuyển từ “hợp tác đơn lẻ” sang “liên kết theo chuỗi giá trị”, từ đó giúp nâng cao hiệu quả sản xuất, chất lượng, thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm.
Những mô hình liên kết nổi bật phải kể đến, như: HTX Thủy sản sông trong ao Hải Đăng - phường Lý Thường Kiệt (mô hình HTX nuôi cá sông trong ao với phương thức sản xuất theo chuỗi giá trị từ sản xuất đến chế biến và tiêu thụ các sản phẩm cá tươi, ruốc cá, chả cá tại thị trường trong và ngoài tỉnh); HTX nông nghiệp Hạ Vỹ - xã Vĩnh Trụ (với mô hình liên kết với các HTX khác đưa sản phẩm rau an toàn, VietGAP vào hệ thống siêu thị Winmart); HTX Sản xuất Na trái vụ tiêu thụ trái cây an toàn Phú Long - xã Phú Long (với mô hình liên kết hỗ trợ các thành viên trong HTX từ kỹ thuật trồng, chăm sóc để sản phẩm đảm bảo chất lượng cho đến tiêu thụ sản phẩm) đã góp phần thực hiện tiêu chí về phát triển kinh tế nông thôn trong xây dựng Nông thôn mới, Nông thôn mới hiện đại tại địa phương.
Tháo gỡ điểm nghẽn, hoàn thiện hệ sinh thái liên kết
Để thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị, Ninh Bình đã quan tâm đầu tư nguồn lực và hoàn thiện cơ chế chính sách hỗ trợ HTX. Riêng năm 2025, tỉnh bố trí khoảng 06 tỷ đồng để hỗ trợ phát triển hạ tầng HTX; đồng thời duy trì kinh phí 300-500 triệu đồng mỗi năm cho hoạt động đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực.Việc đầu tư hạ tầng như nhà kho, xưởng chế biến, hệ thống thủy lợi nội đồng…đã tạo điều kiện quan trọng để HTX nâng cao năng lực sản xuất, mở rộng chuỗi giá trị và gia tăng giá trị sản phẩm. Bên cạnh đó, các chính sách hỗ trợ như tín dụng, khoa học công nghệ, xúc tiến thương mại cũng từng bước phát huy hiệu quả.
Lãnh đạo Chi cục Phát triển nông thôn tỉnh Ninh Bình tham quan các gian hàng trưng bày sản phẩm của các HTX tại Hội chợ Công thương vùng Đồng bằng sông Hồng - Ninh Bình năm 2025
Bên cạnh những kết quả đạt được, khu vực KTTT, HTX vẫn còn tồn tại những hạn chế, bất cập như: Mới chỉ cung cấp các dịch vụ đầu vào phục vụ sản xuất, nhiều HTX nông nghiệp chưa xây dựng và phát triển được các hình thức liên kết gắn sản xuất với chế biến và tiêu thụ nông sản... Do vậy, trong thời gian tới, để đẩy mạnh liên kết chuỗi giá trị trong KTTT, cần có những giải pháp, hỗ trợ hiệu quả để các HTX tự tin đổi mới, mở rộng quy mô và bứt phá phát triển.
Ông Nguyễn Hải Đăng, Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn tỉnh Ninh Bình cho biết, để thúc đẩy phát triển khu vực KTTT, HTX, thời gian tới Ninh Bình sẽ tiếp tục tập trung vào các giải pháp: Đẩy mạnh hợp tác, liên kết trong sản xuất và tiêu thụ nông sản; hỗ trợ xây dựng các mô hình HTX liên kết sản xuất, chế biến, tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp theo chuỗi giá trị. Khuyến khích, hỗ trợ HTX nông nghiệp tham gia phát triển vùng nguyên liệu, hình thành liên kết chuỗi giá trị nông sản; cấp mã số vùng trồng, vùng nuôi gắn với phát triển vùng nguyên liệu và truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Xây dựng và triển khai thực hiện thủ tục hành chính hỗ trợ dự án, kế hoạch liên kết trong đó có sự tham gia của HTX nông nghiệp, thực hiện theo Nghị định số 98/2018/NĐ-CP ngày 05/7/2018 của Chính phủ.
Trong nhịp chuyển mình của nông nghiệp Ninh Bình, những chuỗi liên kết đang dần hình thành như những mạch dẫn đưa giá trị lan tỏa. Ở đó, mỗi HTX là một điểm kết nối, mỗi người nông dân là một mắt xích và mỗi sản phẩm là một câu chuyện được kể bằng chất lượng, bằng uy tín và bằng khát vọng của người nông dân. Khi các chuỗi giá trị được kết nối bền chặt, kinh tế tập thể sẽ không chỉ là nền tảng, mà còn là động lực quan trọng đưa nông nghiệp Ninh Bình bước vào giai đoạn mới - giai đoạn của hội nhập và phát triển./.
Như Thiệp
