Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, giữ vai trò quyết định trong phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Yêu cầu học tập suốt đời ngày càng được đề cao, việc xây dựng một hệ thống giáo dục mở, bảo đảm tính liên thông giữa các trình độ đào tạo trở thành yêu cầu tất yếu nhằm tạo điều kiện cho người học không ngừng nâng cao trình độ, kỹ năng nghề nghiệp. Nhu cầu học tập, chuyển đổi và phát triển nghề nghiệp của người học ngày càng lớn, đòi hỏi phải có cơ chế chuyển tiếp linh hoạt giữa giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học. Việc Bộ Giáo dục và Đào tạo lấy ý kiến đối với dự thảo Thông tư quy định về liên thông giữa trung học nghề, trung cấp, cao đẳng và đại học được xem là bước đi quan trọng nhằm hoàn thiện hệ thống giáo dục quốc dân, mở rộng cơ hội học tập và phát huy tối đa tiềm năng của người học.
Khoa học, công nghệ và thị trường lao động không ngừng biến đổi, liên thông giáo dục đang trở thành yêu cầu tất yếu của một nền giáo dục hiện đại. Xây dựng cơ chế liên thông giữa các trình độ đào tạo không chỉ tạo điều kiện để người học tiếp tục nâng cao trình độ ở mọi giai đoạn của cuộc đời mà còn đáp ứng nhu cầu cập nhật kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp trong môi trường cạnh tranh ngày càng cao. Bên cạnh đó, liên thông giáo dục còn góp phần bảo đảm tính kết nối trong hệ thống giáo dục quốc dân. Khi các trình độ đào tạo được thiết kế theo hướng liên thông, người học sẽ có nhiều cơ hội lựa chọn lộ trình phát triển phù hợp với năng lực và điều kiện của bản thân, hạn chế tình trạng đứt gãy trong quá trình học tập. Đây là cơ sở để tăng cường sự gắn kết giữa giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học, từng bước xây dựng một hệ thống giáo dục linh hoạt, hiện đại và hội nhập với xu thế phát triển của thế giới.
Xuất phát từ yêu cầu đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo xây dựng dự thảo Thông tư quy định về liên thông giữa trung học nghề, trung cấp, cao đẳng và đại học trên cơ sở Luật Giáo dục, Luật Giáo dục nghề nghiệp và Luật Giáo dục đại học năm 2025. Mục tiêu của dự thảo là hoàn thiện cơ chế liên thông trong hệ thống giáo dục quốc dân, tăng tính kết nối giữa các trình độ đào tạo, mở rộng cơ hội học tập suốt đời cho người học, đồng thời bảo đảm chất lượng đào tạo và đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực trong giai đoạn mới.
Một trong những điểm đáng chú ý của dự thảo là mở rộng phạm vi và hình thức liên thông theo hướng linh hoạt hơn. Thực tế nhu cầu học tập nâng cao trình độ, chuyển đổi nghề nghiệp và cập nhật kỹ năng của người dân ngày càng lớn, trong khi việc công nhận kết quả học tập giữa các trình độ đào tạo vẫn còn nhiều hạn chế. Nhiều người học phải học lại những nội dung đã được tích lũy trước đó, còn kinh nghiệm làm việc, kỹ năng nghề nghiệp và năng lực thực tiễn chưa được ghi nhận đầy đủ. Dự thảo được xây dựng nhằm tháo gỡ những rào cản này, tạo điều kiện để người học có thể tiếp tục học tập theo nhiều lộ trình khác nhau, phù hợp với nhu cầu cá nhân và yêu cầu của thị trường lao động. Đặc biệt, việc xây dựng cơ chế liên thông thống nhất từ trung học nghề, trung cấp, cao đẳng đến đại học sẽ tạo thuận lợi hơn cho quá trình học tập liên tục và học tập suốt đời.
Nếu trước đây việc liên thông chủ yếu dựa trên các môn học, học phần hoặc tín chỉ đã hoàn thành, thì dự thảo đề xuất cho phép cơ sở giáo dục xem xét công nhận cả năng lực nghề nghiệp, chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia, chứng chỉ chuyên môn, kinh nghiệm làm việc và các kết quả đánh giá năng lực có minh chứng phù hợp. Sự thay đổi này thể hiện bước chuyển từ cách tiếp cận dựa chủ yếu vào quá trình học tập sang coi trọng năng lực thực tế của người học. Nói cách khác, việc liên thông không chỉ căn cứ vào những gì người học đã học mà còn dựa trên những gì họ đã làm được trong thực tiễn. Song song với đó, dự thảo cũng đề cao quyền tự chủ của các cơ sở giáo dục trong tổ chức đào tạo liên thông. Theo định hướng mới, các cơ sở đào tạo được chủ động hơn trong tuyển sinh, công nhận kết quả học tập, chuyển đổi tín chỉ, xác định học phần bổ sung và xây dựng lộ trình học tập phù hợp với từng đối tượng người học. Đối với các ngành STEM, kỹ thuật, công nghệ và các ngành trọng điểm quốc gia, cơ chế này còn được thiết kế linh hoạt hơn nhằm tạo điều kiện thu hút, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho những lĩnh vực có vai trò quan trọng đối với sự phát triển của đất nước.
Mặc dù mở rộng cơ hội học tập và tăng tính linh hoạt trong liên thông, dự thảo vẫn đặt yêu cầu bảo đảm công khai, minh bạch và chất lượng đào tạo lên hàng đầu. Công nhận kết quả học tập phải dựa trên chuẩn đầu ra và năng lực thực tế của người học, bảo đảm công bằng giữa các loại hình đào tạo khác nhau. Đồng thời, các quy định mới cũng hướng tới mục tiêu giữ vững chất lượng đào tạo và giá trị văn bằng, qua đó tạo niềm tin cho người học, cơ sở đào tạo và xã hội đối với hệ thống giáo dục quốc dân trong giai đoạn phát triển mới.
Mở rộng liên thông giữa các trình độ đào tạo mang ý nghĩa quan trọng đối với người học, cơ sở giáo dục cũng như sự phát triển của nguồn nhân lực quốc gia. Đầu tiên, chính sách này tạo điều kiện để người học có thêm cơ hội tiếp cận các bậc học cao hơn, phù hợp với nhu cầu nâng cao trình độ và phát triển nghề nghiệp trong bối cảnh thị trường lao động không ngừng thay đổi. Dự thảo quy định theo hướng công nhận tối đa kết quả học tập và năng lực đã tích lũy giúp người học không phải học lại những nội dung đã đáp ứng chuẩn đầu ra tương đương, qua đó tiết kiệm thời gian, chi phí và tận dụng hiệu quả những kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm đã có.
Đối với các cơ sở giáo dục, cơ chế liên thông góp phần tăng cường sự kết nối giữa giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học, tạo nên một hệ thống đào tạo linh hoạt và đồng bộ hơn. Việc trao quyền chủ động trong đánh giá, công nhận kết quả học tập và xây dựng lộ trình học tập phù hợp cho người học không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực đào tạo mà còn thúc đẩy quá trình đổi mới chương trình, phương thức tổ chức đào tạo theo hướng hiện đại, lấy năng lực người học làm trung tâm. Quyền tự chủ này luôn gắn với trách nhiệm giải trình, bảo đảm việc công nhận kết quả học tập được thực hiện công khai, minh bạch và dựa trên chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo.
Ở tầm vĩ mô, việc mở rộng liên thông giữa các trình độ đào tạo sẽ góp phần hình thành nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp và khả năng thích ứng cao. Cách tiếp cận coi trọng năng lực thực tế, kinh nghiệm làm việc và kết quả học tập tích lũy giúp phát huy tốt hơn giá trị của quá trình học tập trong thực tiễn, đáp ứng nhu cầu nhân lực chất lượng cao cho các ngành STEM, kỹ thuật, công nghệ và những lĩnh vực trọng điểm quốc gia. Kết quả học tập phải được kiểm soát chặt chẽ, tránh tình trạng liên thông mang tính hình thức hoặc chạy theo số lượng mà xem nhẹ chất lượng. Việc đánh giá năng lực, kinh nghiệm làm việc hay các chứng chỉ chuyên môn cần được thực hiện trên cơ sở minh bạch, khách quan và có khả năng kiểm chứng.
Người học đến từ những hệ đào tạo khác nhau có thể có sự chênh lệch về kiến thức nền tảng, kỹ năng nghề nghiệp và phương pháp học tập. Các cơ sở giáo dục cần chủ động xây dựng những học phần bổ sung, chương trình chuyển đổi phù hợp nhằm bảo đảm người học đạt được năng lực đầu ra theo yêu cầu của từng ngành, từng trình độ đào tạo mà không làm ảnh hưởng đến chất lượng chung của chương trình. Ngoài ra, cơ chế liên thông mới cũng đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực quản trị đối với các cơ sở giáo dục. Khi được trao quyền tự chủ nhiều hơn trong việc công nhận kết quả học tập và xây dựng lộ trình đào tạo, các cơ sở giáo dục cần hoàn thiện hệ thống đánh giá, chuyển đổi tín chỉ và quản lý dữ liệu học tập một cách khoa học. Lưu trữ, cập nhật và kết nối dữ liệu với cơ sở dữ liệu giáo dục quốc gia không chỉ bảo đảm tính minh bạch, khả năng truy xuất và hậu kiểm mà còn thể hiện xu hướng chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị bằng dữ liệu, lấy chất lượng và hiệu quả làm thước đo chủ yếu trong hoạt động giáo dục.
Mở rộng liên thông giữa trung học nghề, trung cấp, cao đẳng và đại học là bước tiến quan trọng trong quá trình xây dựng hệ thống giáo dục mở, linh hoạt và hiện đại. Đây là giải pháp tạo cơ hội học tập bình đẳng, thuận lợi cho mọi người dân mà còn góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Kỳ vọng rằng khi được triển khai hiệu quả, chính sách liên thông sẽ trở thành động lực thúc đẩy học tập suốt đời, phát huy tối đa năng lực của mỗi cá nhân và đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực trong kỷ nguyên số./.
Nguyễn Phương Anh
