Nhu cầu điện ngày càng gia tăng để đáp ứng yêu cầu tăng trưởng kinh tế và chuyển đổi xanh, năng lượng đang trở thành trụ cột chiến lược trong cấu trúc phát triển mới của Việt Nam. Áp lực bảo đảm an ninh năng lượng đi đôi với mục tiêu phát triển bền vững đòi hỏi phải hình thành các trung tâm năng lượng quy mô lớn, có khả năng tích hợp đa dạng nguồn cung và đồng bộ hạ tầng. Trong dòng chảy đó, Khánh Hòa đang nổi lên như một cực tăng trưởng mới với lợi thế hội tụ nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển năng lượng quy mô lớn. Đóng vai trò là địa bàn sản xuất năng lượng, địa phương này còn từng bước định hình là trung tâm tích hợp giữa công nghiệp, logistics và hệ thống hạ tầng kỹ thuật hiện đại. Việc khai thác hiệu quả các tiềm năng, đặc biệt là năng lượng tái tạo, không chỉ góp phần đáp ứng nhu cầu trước mắt mà còn tạo nền tảng cho phát triển dài hạn.
Định hướng phát triển dài hạn, Khánh Hòa xác lập cách tiếp cận mới đối với ngành năng lượng, không tách rời mà đặt trong tổng thể hệ sinh thái kinh tế đa ngành. Theo quy hoạch đến năm 2050, năng lượng được phát triển song hành với các động lực tăng trưởng như kinh tế biển, công nghiệp công nghệ cao, du lịch quốc tế và chuyển đổi xanh, qua đó hình thành một cấu trúc phát triển tích hợp, có khả năng cộng hưởng lẫn nhau. Đáng chú ý, năng lượng không còn được nhìn nhận đơn thuần là lĩnh vực cung cấp điện, mà trở thành trụ cột gắn chặt với khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Cùng với đó, phát triển đồng bộ hạ tầng kỹ thuật, từ hệ thống điện, viễn thông đến dữ liệu, được đặt ra như điều kiện tiên quyết để hỗ trợ các ngành công nghiệp năng lượng quy mô lớn. Sự chuyển dịch này cho thấy tư duy phát triển đã thay đổi căn bản, từ “cung cấp điện” sang “xây dựng nền tảng năng lượng” phục vụ toàn bộ hệ sinh thái kinh tế.
Khánh Hòa hình thành trung tâm năng lượng: Kiến tạo động lực phát triển chiến lược mới
Nhờ nền tảng định hướng đó, Khánh Hòa sở hữu những lợi thế nổi bật để hình thành một trung tâm năng lượng quy mô lớn với cơ cấu nguồn đa dạng. Ngay từ giai đoạn 2020–2021, địa phương – trong đó có khu vực Ninh Thuận trước đây – đã sớm định hình chiến lược phát triển năng lượng tái tạo, từng bước trở thành một trong những trung tâm năng lượng sạch của cả nước. Hiện nay, cơ cấu nguồn điện tại đây được mở rộng theo hướng đa dạng hóa, bao gồm điện gió, điện mặt trời, điện khí LNG và cả định hướng phát triển điện hạt nhân trong tương lai. Theo quy hoạch, hàng trăm dự án năng lượng với tổng công suất lên tới hàng chục nghìn MW sẽ được triển khai, tạo nền tảng để Khánh Hòa đảm nhận vai trò “trạm phát điện” của khu vực.
Kết hợp giữa phát triển năng lượng với hạ tầng logistics và công nghiệp hiện đại cũng là điểm đáng chú ý. Các dự án như cụm cảng quốc tế Cà Ná, khu công nghiệp và các nhà máy điện khí LNG đang được định hướng phát triển theo mô hình tích hợp, kết nối trực tiếp với hệ thống giao thông và chuỗi cung ứng khu vực. Điều này giúp tối ưu hóa hiệu quả khai thác năng lượng mà còn mở rộng không gian phát triển công nghiệp theo hướng xanh và bền vững. Nhờ đó, sự đa dạng trong nguồn năng lượng không chỉ giúp Khánh Hòa đi đầu trong quá trình chuyển đổi xanh, mà còn bảo đảm tính ổn định, linh hoạt của hệ thống năng lượng trong dài hạn, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế ngày càng cao.
Một trong những đột phá quan trọng trong định hướng phát triển của Khánh Hòa là việc hình thành mô hình liên kết chặt chẽ giữa cảng biển, logistics, công nghiệp và năng lượng, tạo nên một hệ sinh thái tích hợp có quy mô và tính kết nối cao. Thay vì phát triển riêng lẻ từng lĩnh vực, quy hoạch mới hướng tới xây dựng chuỗi giá trị đồng bộ, trong đó cảng biển nước sâu đóng vai trò cửa ngõ giao thương, trung tâm logistics bảo đảm lưu thông hàng hóa, khu công nghiệp là không gian sản xuất, còn các dự án năng lượng cung cấp nguồn lực đầu vào thiết yếu. Sự gắn kết này không chỉ giúp tối ưu hóa chi phí vận hành mà còn nâng cao hiệu quả đầu tư, tạo lợi thế cạnh tranh dài hạn cho toàn khu vực. Việc liên kết giữa cảng biển và nhà máy điện giúp rút ngắn chuỗi cung ứng, giảm chi phí logistics và bảo đảm tính chủ động trong nguồn nhiên liệu. Đồng thời, nguồn điện ổn định từ các tổ hợp năng lượng sẽ tạo điều kiện thu hút các ngành công nghiệp sử dụng nhiều năng lượng, qua đó hình thành hệ sinh thái sản xuất hiện đại, có khả năng lan tỏa mạnh mẽ.
Để hiện thực hóa mô hình này, vai trò của khu vực doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp tư nhân, ngày càng trở nên then chốt. Các doanh nghiệp tiên phong đã và đang tham gia đầu tư vào hạ tầng và năng lượng, góp phần đa dạng hóa nguồn điện và nâng cao tính ổn định của hệ thống. Không chỉ dừng lại ở các dự án riêng lẻ, xu hướng phát triển đang chuyển dần sang các tổ hợp công nghiệp – năng lượng quy mô lớn, có sự liên kết chặt chẽ và khả năng tạo hiệu ứng lan tỏa vùng. Chính sự tham gia chủ động và năng động của doanh nghiệp sẽ là yếu tố quyết định trong việc chuyển hóa các định hướng quy hoạch thành kết quả thực tế, góp phần đưa Khánh Hòa trở thành trung tâm năng lượng và công nghiệp quan trọng trong giai đoạn phát triển mới.
Bên cạnh những lợi thế và định hướng rõ ràng, quá trình phát triển trung tâm năng lượng tại Khánh Hòa cũng đang đối mặt với không ít thách thức mang tính cấu trúc. Hạn chế về hạ tầng truyền tải điện, trong khi nguồn năng lượng tái tạo tăng nhanh lại có tính chất phụ thuộc thời tiết, dễ dẫn tới nguy cơ quá tải cục bộ nếu không được đầu tư đồng bộ. Vướng mắc liên quan đến quy hoạch, quỹ đất, giải phóng mặt bằng và thủ tục đầu tư vẫn là những điểm nghẽn khiến tiến độ triển khai nhiều dự án chưa đạt như kỳ vọng. Đặc biệt, khi tỷ trọng năng lượng tái tạo ngày càng lớn, yêu cầu về công nghệ lưu trữ và năng lực điều độ hệ thống trở nên cấp thiết, đòi hỏi sự đầu tư bài bản cả về kỹ thuật lẫn cơ chế vận hành.
Để chuyển hóa tiềm năng thành hiện thực và từng bước khẳng định vai trò trung tâm năng lượng, Khánh Hòa không chỉ cần nguồn lực đầu tư mà còn phải giải quyết đồng bộ các “nút thắt” về hạ tầng và thể chế. Khi các yếu tố này được tháo gỡ một cách hiệu quả, mô hình phát triển tích hợp giữa năng lượng, công nghiệp và logistics sẽ có điều kiện phát huy tối đa hiệu quả, tạo nền tảng vững chắc cho tăng trưởng bền vững.
Từ triển vọng đến hiện thực là một quá trình đòi hỏi sự kiên định trong chiến lược và linh hoạt trong tổ chức thực hiện. Với định hướng đúng đắn cùng sự vào cuộc của cả khu vực công và tư, thành phố đang từng bước hình thành một hệ sinh thái năng lượng đa dạng, gắn với công nghiệp và hạ tầng hiện đại. Việc hình thành trung tâm năng lượng đa dạng đang đánh dấu bước chuyển quan trọng trong mô hình tăng trưởng của Khánh Hòa, từ phát triển dựa vào tiềm năng sẵn có sang chủ động kiến tạo các động lực mới mang tính chiến lược. Sự gắn kết chặt chẽ giữa các yếu tố này tạo ra khả năng cộng hưởng, giúp nâng cao hiệu quả đầu tư, mở rộng không gian phát triển và gia tăng sức cạnh tranh của nền kinh tế địa phương.
Về dài hạn, khi tiếp tục hoàn thiện đồng bộ hạ tầng và cơ chế chính sách, Khánh Hòa có đầy đủ cơ sở để vươn lên trở thành trung tâm năng lượng quốc gia, giữ vai trò “đầu tàu” thúc đẩy tăng trưởng của khu vực Nam Trung Bộ. Không chỉ đóng góp vào bảo đảm an ninh năng lượng, địa phương còn có thể trở thành điểm tựa quan trọng trong quá trình chuyển đổi xanh và phát triển bền vững của Việt Nam trong giai đoạn mới./.
Lê Cường
