Giáo sư, Tiến sĩ, Nhà giáo Nhân dân Trần Hữu Luyến
GS.TS.NGND Trần Hữu Luyến luôn tâm niệm: “Nếu ông trời cho tôi một cuộc đời nữa, tôi xin vẫn được làm thầy giáo, để cố gắng có thêm đóng góp, dù ít ỏi, cho ngành giáo dục, cho xã hội”. Ðối với những ai đã từng là bạn, là đồng nghiệp, là học trò của thầy, thì không còn ngạc nhiên với điều đó nữa, vì thầy luôn như vậy, khiêm nhường, giản dị, trách nhiệm và tận tâm với sự nghiệp.
Giáo sư, Tiến sĩ, Nhà giáo Nhân dân Trần Hữu Luyến sinh năm 1947 tại Quang Minh, huyện Mê Linh, tỉnh Vĩnh Phúc (cũ) - miền quê văn hiến, giàu truyền thống yêu nước, cách mạng, hiếu học và nghĩa tình. Sinh ra trong một gia đình có truyền thống làm nghề dạy học (ông nội là cụ đồ, vị thân sinh là giáo viên tiểu học), cậu học trò nhỏ khi ấy đã nuôi dưỡng một khát vọng, đam mê sau này được làm thầy giáo và đã tham gia dạy học, từ khi mới học lớp 5 vào các kỳ nghỉ hè. Thời đó, ở làng có phong trào dạy bổ túc văn hóa. Cậu bé Hữu Luyến đã xa nhà, từ khi lên học cấp II ở thị xã Phúc Yên, trường cấp II Lê Hồng Phong và trường cấp III Bến Tre duy nhất của tỉnh khi đó. Đến năm 1965, Hữu Luyến vào học khoa Tiếng Nga, hệ 4 năm, trường ĐH Sư phạm Hà Nội và tốt nghiệp khi các khoa Ngoại ngữ được tách ra thành Trường ĐH Sư phạm Ngoại ngữ Hà Nội. Vào thời gian đó, Nhà trường có chủ trương ngoại ngữ hóa các môn học và với kết quả học tập tốt, chàng sinh viên trẻ được giữ lại trường và bố trí công tác ở Bộ môn Tâm lý - Giáo dục học. Dạy tiếng Nga đã khó, dạy bằng tiếng Nga một bộ môn khoa học với những kiến thức khác xa kiến thức đã được đào tạo còn khó gấp bội phần. Vậy mà, không hề lùi bước, thầy vẫn bước đi trên con đường sự nghiệp đầy thử thách chông gai.
Vừa làm việc, vừa tích cực học Tâm lý - Giáo dục ở Bộ môn của trường và ở Khoa Tâm lý - Giáo dục học, Trường ĐH Sư phạm Hà Nội, kết thúc khóa học năm trước, đầu năm sau, năm 1972, Trần Hữu Luyến lên đường nhập ngũ. Cuối năm 1974, thầy trở lại Trường tiếp tục công tác ở Bộ môn Tâm lý - Giáo dục học. Với những nỗ lực phấn đấu không ngừng nghỉ, cuối năm 1979, qua kì thi tuyển Nghiên cứu sinh đi học nước ngoài của Bộ ĐH, thầy được chọn đi học ở Viện tâm lý học thuộc Viện hàn lâm Khoa học Giáo dục Liên Xô. Bên nước bạn xa xôi, thầy Luyến say mê học tập, trau dồi và tích lũy tri thức cho ngày về cống hiến cho quê hương, đất nước. Sau khi bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ với đề tài “Khắc phục khó khăn tâm lý trong nắm vững các âm tiếng Nga ở người học Việt Nam”. Cuối năm 1983, thầy trở về trường cũ, làm chủ nhiệm Bộ môn Tâm lý - Giáo dục học. Dưới sự chủ trì của thầy hơn 15 năm, Bộ môn đã trở thành một tập thể đoàn kết, có trình độ cao, nghiên cứu khoa học và giảng dạy hiệu quả, được Nhà nước phong tặng Huân chương lao động hạng Ba.
GS.TS.NGND. Trần Hữu Luyến phát biểu khai mạc Hội thảo Quốc tế về Giảng dạy Ngoại ngữ tại trường ĐH Ngoại ngữ, ĐHQG Hà Nội năm 2002
Ðến với Tâm lý - Giáo dục học, GS. TS Trần Hữu Luyến đã định hướng cho mình một con đường học thuật mới, đó là nghiên cứu năng khiếu ngoại ngữ, nghiên cứu tâm lý học giảng dạy ngoại ngữ, nghiên cứu tâm lý ngôn ngữ học và nghiên cứu đổi mới việc đào tạo giáo viên ngoại ngữ. Hầu hết các công trình khoa học của thầy đều gắn với giáo dục ngoại ngữ cho người học Việt Nam; cụ thể, đều tập trung vào các vấn đề cần thiết, cơ bản và hiện đại của tâm lý ngôn ngữ học, của tâm lý học dạy học ngoại ngữ, của giáo dục ngoại ngữ và thầy đã có những thành công nổi bật. Đến nay, những công trình nghiên cứu khoa học đầy tâm huyết của Giáo sư đã được đưa vào phục vụ sự nghiệp đào tạo nguồn nhân lực, nhân tài ngoại ngữ cho đất nước. Luôn tận tâm, say mê và cống hiến hết mình cho sự nghiệp nghiên cứu khoa học thầm lặng mà vinh quang, đến nay, GS.TS.NGND Trần Hữu Luyến đã công bố hơn 100 công trình nghiên cứu khoa học, gồm 9 đề tài nghiên cứu khoa học các cấp, 12 sách chuyên khảo, giáo trình, tài liệu học tập và hơn 90 bài báo và báo cáo khoa học công bố trên các tạp chí khoa học chuyên ngành, trên các kỷ yếu hội thảo khoa học quốc gia, quốc tế. Trong đó, những công trình khoa học tiêu biểu, được thai nghén nhiều năm trong nghiên cứu và thể hiện trên bục giảng như “Cơ sở tâm lý học dạy học ngoại ngữ”, NXB ÐHQGHN, 2008; “Các quan điểm tâm lý học dạy học ngoại ngữ”, NXB ÐHQGHN, 2009; “Những bình diện tâm lý ngôn ngữ học”, NXB ÐHQGHN, 2010; Tâm lý học đại cương, NXB ÐHQGHN, 1995 (viết chung, đến 2010, tái bản lần thứ 17), Mạng xã hội với sinh viên (đồng tác giả), NXB ĐHQGHN, 2015; Ngôn ngữ và ý thức của A.R.Luira, NXB. KHXH, 2019; Tâm lý học với dạy học ngoại ngữ, NXB. ĐHQGHN 2019… Nhiều năm qua, Giáo sư Luyến đã dành nhiều tâm huyết, miệt mài say mê tham gia viết Bách khoa Toàn thư Tâm lý học do Nhà nước chủ trì.
Trong thời gian công tác ở trường ĐH Ngoại ngữ - ĐHQG Hà Nội, GS.TS Trần Hữu Luyến cũng đã trải qua nhiều vị trí công tác như Chủ nhiệm Ủy ban kiểm tra Ðảng ủy, Trưởng ban Ban tuyên huấn Ðảng uỷ và Phó Hiệu trưởng phụ trách công tác nghiên cứu khoa học, đào tạo sau đại học, công tác tư tưởng chính trị - học sinh, sinh viên và công tác thanh tra. Dù ở bất cứ vị trí nào, thầy cũng tận tụy với công việc và có tinh thần đổi mới, luôn hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ mà cấp trên giao phó. Dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo sâu sát và sự quan tâm của Ðảng ủy và Ban giám hiệu, GS. Trần Hữu Luyến đã góp phần tích cực vào việc duy trì sự ổn định của nhà trường, xây dựng phong trào sinh viên lành mạnh, làm cho công tác nghiên cứu khoa học của nhà trường khởi sắc và công tác đào tạo sau đại học không ngừng phát triển. Hết lòng vì sự nghiệp trồng người, thầy đã tham gia đào tạo trình độ cao ở nhiều cơ sở đào tạo cũng như tham gia đào tạo nhiều Thạc sĩ Cao học các chuyên ngành Ngoại ngữ và Tâm lý học. Thầy cũng đã hướng dẫn 20 Nghiên cứu sinh bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ ngành Tâm lý học.
GS.TS.NGND Trần Hữu Luyến ký Bản ghi nhớ về hợp tác đào tạo Sau đại học với trường Đại học Tổng hợp Yonsei Hàn Quốc
Bên cạnh những vị trí nêu trên, GS. TS Trần Hữu Luyến đã có thời gian tham gia trong ban chấp hành Hội Khoa học Tâm lý - Giáo dục Việt Nam (Khóa III, IV), trong Ban biên tập Tạp chí Tâm lý học, Ban biên tập Chuyên san Ngoại ngữ thuộc Tạp chí Khoa học ÐHQGHN, trong Hội đồng chức danh Giáo sư, Phó Giáo sư liên ngành Tâm lý - Giáo dục học, Hội đồng Chức danh Giáo sư, Phó Giáo sư ngành Tâm lý học; Chủ tịch Hội đồng Khoa học Tâm lý - Giáo dục ÐHQGHN, Ủy viên Hội đồng Khoa học và đào tạo ÐHQGHN, Phó Chủ tịch Hội đồng Khoa học - Ðào tạo Trường ÐHNN - ÐHQGHN… Bên cạnh đó, GS.TS.NGND Trần Hữu Luyến còn có niềm yêu thích đặc biệt với thơ ca và đến nay, thầy đã có 2 tập thơ là: Quả Vườn Nhà, NXB ĐHQG Hà Nội, 2013 và Hạt sương, NXB Hội Nhà Văn, 2018.
Với những đóng góp, cống hiến đáng trân trọng xuyên suốt chặng đường sự nghiệp vẻ vang đã qua, GS.TS Trần Hữu Luyến đã vinh dự được Đảng, Nhà nước, lãnh đạo các Bộ, Ban ngành trao tặng nhiều danh hiệu, phần thưởng cao quý như: Huân chương Lao động hạng Nhì năm 2006, được Bộ Giáo dục - Ðào tạo lựa chọn làm Gương mặt giáo dục Việt Nam 2008 và được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nhà giáo Nhân dân năm 2010. Ngoài ra, thầy còn được trao tặng Huy chương kháng chiến chống Mỹ hạng Nhì, Huy chương Vì sự nghiệp giáo dục, Huy chương Vì sự nghiệp Khoa học và Công nghệ, Kỷ niệm chương vì sự nghiệp các Hội Khoa học và Công nghệ, Kỷ niệm chương vì sự nghiệp Tâm lý - Giáo dục.
