Chuyển đổi số trong công tác quản lý chính quyền cấp xã trên địa bàn thành phố Hà Nội đáp ứng nhiệm vụ đặt ra tại Nghị quyết Đại hội XIV

Tóm tắt: Chuyển đổi số là xu thế tất yếu của quản trị quốc gia hiện đại, được Đảng ta xác định là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số gắn với cải cách hành chính, xây dựng chính quyền số, phục vụ nhân dân ngày càng tốt hơn. Trong bối cảnh đó, chính quyền cấp xã - cấp chính quyền gần dân nhất - giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong tổ chức thực hiện chuyển đổi số đáp ứng nhiệm vụ đặt ra của Nghị quyết Đại hội XIV.

Từ khóa: chuyển đổi số; chính quyền cấp xã; Nghị quyết Đại hội XIV.

Quan điểm của Đảng về chuyển đổi số trong quản lý nhà nước

Chuyển đổi số là xu thế tất yếu của quản lý nhà nước hiện đại, là công cụ quan trọng để đổi mới phương thức lãnh đạo, quản lý và phục vụ nhân dân. Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu xây dựng nền quản trị quốc gia hiện đại, hiệu lực, hiệu quả, trong đó chuyển đổi số là một trong những trụ cột quan trọng, được triển khai đồng bộ từ Trung ương đến cơ sở. Đảng ta khẳng định, trong nhiệm kỳ này sẽ “Đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo trong hoạt động của các cơ quan trong hệ thống chính trị, nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia, hiệu lực quản lý nhà nước trên các lĩnh vực, đảm bảo quốc phòng, an ninh”[1]

Thành phố Hà Nội là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, địa phương đi đầu trong cải cách hành chính và chuyển đổi số. Tại Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ thành phố Hà Nội lần thứ XVIII cũng xác định rõ nhiệm vụ trong giai đoạn hiện nay: “Thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số toàn diện trong mọi lĩnh vực”[2] Đứng trước yêu cầu mới hiện nay, chính quyền cấp xã trên địa bàn thành phố đã tích cực ứng dụng công nghệ số trong quản lý, điều hành và cung ứng dịch vụ công. Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy quá trình chuyển đổi số ở cấp xã còn bộc lộ nhiều hạn chế: mức độ đồng bộ chưa cao giữa các địa phương; năng lực số của một bộ phận cán bộ cấp xã còn hạn chế; việc khai thác dữ liệu số chưa thực sự hiệu quả.

Phương thức quản lý xã hội - một trong những biểu hiện của quan hệ sản xuất luôn gắn liền với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất. Khi lực lượng sản xuất phát triển đến trình độ mới, tất yếu đòi hỏi phải đổi mới phương thức quản lý xã hội tương ứng. Trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, công nghệ số, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo đang trở thành bộ phận quan trọng của lực lượng sản xuất hiện đại đã tác động sâu sắc đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, từ kinh tế, chính trị đến văn hóa, xã hội. Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số không chỉ làm thay đổi phương thức sản xuất, trao đổi và tiêu dùng, mà còn đặt ra những yêu cầu mới đối với hoạt động quản lý xã hội và quản lý nhà nước. Quản lý nhà nước nếu không được đổi mới kịp thời theo hướng số hóa, hiện đại hóa sẽ khó theo kịp sự vận động nhanh chóng của đời sống xã hội, dẫn đến nguy cơ tụt hậu, kém hiệu quả trong tổ chức và điều hành. Do đó, chuyển đổi số trong quản lý nhà nước là yêu cầu khách quan, phản ánh mối quan hệ biện chứng giữa lực lượng sản xuất hiện đại và quan hệ sản xuất, phương thức quản lý xã hội trong điều kiện mới.

Ở Việt Nam, chuyển đổi số trong quản lý nhà nước được đặt trong tổng thể nhiệm vụ xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, phát triển nền quản trị quốc gia hiện đại, hiệu lực, hiệu quả. Ở cấp xã - cấp chính quyền cơ sở, chuyển đổi số trong quản lý nhà nước là quá trình ứng dụng công nghệ số, dữ liệu số và các nền tảng số nhằm thay đổi căn bản cách thức tổ chức, vận hành bộ máy chính quyền và cung ứng dịch vụ công. Đây không chỉ là sự thay đổi về công cụ quản lý, mà là sự đổi mới về tư duy quản lý, phương thức điều hành và mối quan hệ giữa chính quyền với nhân dân ở cơ sở.

Yêu cầu của Nghị quyết Đại hội XIV đối với chuyển đổi số và hiện đại hóa phương thức lãnh đạo, quản lý ở cơ sở

Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng tiếp tục khẳng định chuyển đổi số là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy phát triển nhanh và bền vững đất nước. Nghị quyết yêu cầu nâng cao năng lực lãnh đạo và cầm quyền của Đảng trong bối cảnh mới thông qua đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó có lĩnh vực quản lý nhà nước và xây dựng hệ thống chính trị. Điều này đòi hỏi Đảng không chỉ đổi mới nội dung, mà còn phải đổi mới phương thức lãnh đạo, trong đó có việc ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số và phương thức quản lý hiện đại. Tại Chương trình hành động của Ban Chấp hành trung ương Đảng nhằm thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV đặt ra nhiệm vụ đối với phương thức lãnh đạo của Đảng trong điều kiện mới: “Đổi mới phong cách lãnh đạo của các cấp ủy theo phương hướng linh hoạt, lãnh đạo, điều hành hiệu quả thông qua công nghệ, dữ liệu số”[3]. Như vậy có thể thấy, chuyển đổi số gắn liền với việc đổi mới phương thức lãnh đạo của cấp ủy đảng: từ lãnh đạo chủ yếu dựa trên kinh nghiệm sang lãnh đạo dựa trên dữ liệu, từ chỉ đạo hành chính truyền thống sang chỉ đạo trên nền tảng số, từ quản lý khép kín sang quản lý công khai, minh bạch.

Đối với chính quyền cấp xã, Nghị quyết Đại hội XIV đặt ra yêu cầu xây dựng chính quyền số từ cơ sở, coi đây là nền tảng quan trọng của quản trị quốc gia hiện đại. Chính quyền cấp xã phải nâng cao năng lực số của đội ngũ cán bộ, công chức; bảo đảm sự liên thông, đồng bộ trong quản lý từ Trung ương đến địa phương; lấy người dân làm trung tâm, chủ thể và mục tiêu của quá trình chuyển đổi số. Do đó, chuyển đổi số ở chính quyền cấp xã cần được nhìn nhận như một bộ phận hữu cơ của quá trình xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh từ cơ sở, góp phần hiện đại hóa phương thức lãnh đạo của Đảng theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV.

Thực trạng chuyển đổi số trong công tác quản lý tại chính quyền cấp xã trên địa bàn thành phố Hà Nội

Thành phố Hà Nội là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, đồng thời là một trong những địa phương đi đầu trong cải cách hành chính và chuyển đổi số. Với quy mô dân số lớn, tốc độ đô thị hóa nhanh và yêu cầu quản lý ngày càng cao, Hà Nội sớm xác định chuyển đổi số là giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và chất lượng phục vụ người dân. Trong năm qua, thực hiện chủ trương của Trung ương và Thành ủy, chính quyền cấp xã trên địa bàn thành phố đã từng bước triển khai chuyển đổi số trong công tác quản lý. Tất cả các xã, phường đã ứng dụng phần mềm quản lý văn bản và hồ sơ công việc, triển khai hệ thống một cửa điện tử, cung cấp dịch vụ công trực tuyến ở mức độ ngày càng cao. Một số cơ sở dữ liệu quan trọng phục vụ quản lý nhà nước ở cơ sở như dữ liệu dân cư, hộ tịch, đất đai từng bước được số hóa và kết nối với hệ thống thông tin của thành phố.

Những kết quả bước đầu đó đã góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành của chính quyền cấp xã, giảm bớt thời gian, chi phí cho người dân, đồng thời tăng cường tính công khai, minh bạch trong hoạt động của chính quyền cơ sở. Nhận thức của đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã và người dân về chuyển đổi số từng bước được nâng lên, tạo tiền đề quan trọng cho việc triển khai chuyển đổi số sâu rộng hơn trong thời gian tới.

Một số kết quả cụ thể khi ứng dụng chuyển đổi số vào quá trình quản lý tại cấp xã được nghi nhận:

Mô hình chính quyền địa phương hai cấp gắn liền với quá trình chuyển đổi số và triển khai Đề án 06 về “Nâng cao nhận thức, năng lực chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030” đã thúc đẩy mạnh mẽ việc đơn giản hóa thành phần hồ sơ; quá trình rà soát thủ tục hành chính để đưa lên môi trường mạng đã giúp cắt giảm nhiều giấy tờ không cần thiết, đặc biệt là những thông tin đã có trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, người dân không cần phải nộp sổ hộ khẩu, giấy xác nhận cư trú,...

Việc vận hành của Điểm phục vụ hành chính công cơ bản bảo đảm chất lượng, không bị gián đoạn, tại các xã đã trang bị máy móc, nhân sự hỗ trợ, tư vấn cho người dân. Quy trình xử lý, thời gian giải quyết, các loại phí, lệ phí đều được niêm yết công khai theo hướng dẫn của Trung tâm phục vụ hành chính công với hình ảnh các văn bản, mã QR kèm theo. Công tác tiếp nhận, thụ lý, trả kết quả hồ sơ được triển khai đúng quy trình, đảm bảo tiến độ mặc dù lượng hồ sơ giải quyết tại xã tăng cho thấy hoạt động của phương thức điều hành, quản lý mới đạt hiệu quả tốt. Người dân có thể theo dõi tình trạng xử lý hồ sơ của mình, giảm thiểu tiêu cực, nhũng nhiễu, thủ tục hành chính được giải quyết nhanh gọn, tiết kiệm thời gian, công sức, chi phí.

Năng lực thực thi công vụ của đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã từng bước được khẳng định. Họ đã xử lý một khối lượng công việc khổng lồ, từ các thủ tục hành chính thường nhật đến việc triển khai các chính sách lớn, phức tạp của thành phố và trung ương. Năng lực ứng dụng công nghệ thông tin trong công việc đã trở thành kỹ năng cơ bản, góp phần nâng cao hiệu quả và tính chuyên nghiệp; 100% số cán bộ, công chức, viên chức của các xã, phường đã được tham gia phong trào “Bình dân học vụ số”, được truyền đạt kiến thức và kỹ năng số, sử dụng thành thạo các nền tảng số phục vụ công việc.

Những tồn tại, khó khăn khi ứng dụng chuyển đổi số vào quá trình quản lý tại cấp xã

Hạ tầng công nghệ thông tin, phần mềm quản lý chưa được nâng cấp đồng bộ, kịp thời để đáp ứng luồng công việc mới. Cán bộ công chức phải xử lý hồ sơ trên phần mềm nhưng máy tính liên tục treo, mạng internet chậm, không có sự hỗ trợ kỹ thuật kịp thời, làm kéo dài thời gian xử lý công việc.

Trên thực tế, không phải mọi cán bộ công chức đều có khả năng thích ứng công nghệ như nhau. Đối với một bộ phận cán bộ lớn tuổi, ít tiếp xúc với công nghệ, việc phải học hỏi và sử dụng thành thạo các phần mềm mới là một áp lực tâm lý rất lớn. Họ đối mặt với nỗi sợ làm sai, sợ không theo kịp đồng nghiệp trẻ, dẫn đến tâm lý e dè, thậm chí là chống đối ngầm sự thay đổi.

Việc chuyển giao nhiệm vụ diễn ra nhanh chóng, nhưng công tác đào tạo, bồi dưỡng lại không theo kịp. Một bộ phận công chức xã chưa được đào tạo bài bản về kỹ năng làm việc, các buổi tập huấn thường mang tính “cưỡi ngựa xem hoa” hoặc tập huấn online, không đủ thời gian và chiều sâu để trang bị đầy đủ kiến thức và kỹ năng cần thiết.

Kiến thức và kỹ năng về an toàn, an ninh thông tin của đa số cán bộ công chức ở cấp xã còn rất hạn chế, trong khi làm việc trên môi trường số đồng nghĩa với việc họ phải đối mặt với các rủi ro mới: hệ thống treo, mất dữ liệu, lỗi phần mềm, và đặc biệt là nguy cơ bị tấn công mạng, lừa đảo, lộ lọt thông tin cá nhân.

Áp lực công việc ngày càng lớn, nhiều cán bộ thường xuyên quá tải, phải làm việc ngoài giờ trong khi chế độ đãi ngộ chưa tương xứng. Mức lương hiện tại chưa đủ sức hấp dẫn để thu hút và giữ chân nhân tài, đặc biệt là các công chức giỏi trong các lĩnh vực mới và khó như công nghệ thông tin.

Có thể nhận thấy rõ sự tương thích giữa năng lực con người, hạ tầng kỹ thuật và yêu cầu công việc là yếu tố then chốt nhưng hiện đang bộc lộ nhiều bất cập: cán bộ công chức xã còn nhiều lúng túng, thiếu tự tin khi xử lý các nghiệp vụ phức tạp, hệ thống phần mềm dùng chung, đặc biệt là trục liên thông văn bản giữa cấp xã và cấp sở, ngành, hoạt động chưa ổn định, thường xuyên gặp lỗi kỹ thuật. Việc khai thác và sử dụng dữ liệu số phục vụ quản lý nhà nước chưa thực sự hiệu quả, chủ yếu dừng lại ở mức số hóa hồ sơ, chưa khai thác sâu dữ liệu để hỗ trợ ra quyết định quản lý. Tình trạng thiếu hụt các trang thiết bị chuyên dụng (máy scan, máy in khổ lớn,...) cũng được ghi nhận. Thực tiễn cũng cho thấy quá trình chuyển đổi số tại chính quyền cấp xã ở Hà Nội với hạ tầng công nghệ thông tin giữa các địa phương vẫn còn chưa đồng bộ, nhất là giữa khu vực đô thị và khu vực nông thôn, ngoại thành.

Bên cạnh đó, mức độ tham gia của người dân vào sử dụng dịch vụ công trực tuyến còn chưa cao, nhất là ở một số địa bàn ngoại thành, nơi điều kiện tiếp cận công nghệ thông tin còn hạn chế. Những hạn chế trên cho thấy chuyển đổi số ở chính quyền cấp xã tại Hà Nội vẫn đang trong giai đoạn đầu, cần tiếp tục được thúc đẩy mạnh mẽ, đồng bộ và thực chất hơn.

Giải pháp thúc đẩy chuyển đổi số trong công tác quản lý tại chính quyền cấp xã ở thành phố Hà Nội đáp ứng yêu cầu Nghị quyết Đại hội XIV

Trước yêu cầu của Nghị quyết Đại hội XIV và thực tiễn Thành phố Hà Nội, việc thúc đẩy chuyển đổi số trong công tác quản lý tại chính quyền cấp xã cần quán triệt một số quan điểm cơ bản: bám sát đường lối, chủ trương của Đảng; gắn chuyển đổi số với cải cách hành chính và xây dựng Đảng ở cơ sở; lấy người dân làm trung tâm; bảo đảm tính đồng bộ, khả thi và bền vững.

Để đáp ứng nhiệm vụ trong tình hình mới, hơn bao giờ hết, vai trò lãnh đạo toàn diện của cấp ủy đảng cơ sở đối với quá trình chuyển đổi số phải được phát huy ở mức độ quyết liệt. Cần đưa nội dung chuyển đổi số vào chương trình công tác của cấp ủy cấp xã; xác định rõ trách nhiệm của người đứng đầu trong lãnh đạo, chỉ đạo triển khai chuyển đổi số. Hiệu quả chuyển đổi số cần được coi là một tiêu chí quan trọng để đánh giá năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của tổ chức cơ sở đảng.

Trên cơ sở đó, có những nhiệm vụ giải pháp cần thực hiện ngay trong năm nay, đồng thời có những giải pháp mang tính lâu dài, từng bước tháo gỡ khó khăn, đưa Thủ đô bước vào giai đoạn phát triển bứt phá nhưng bền vững.

Nhóm giải pháp cấp bách (hoàn thành ngay đầu năm 2026)

Tiếp tục tổ chức các lớp tập huấn, bồi dưỡng theo chuyên đề, tập trung vào các nghiệp vụ mới chuyển giao và các vướng mắc đã được nhận diện trong thực tiễn. Hạn chế tập huấn trực tuyến vì không hiệu quả mà hiện nay cần trực tiếp theo hướng “cầm tay chỉ việc”.

Thực hiện cơ chế điều động, luân chuyển linh hoạt, đưa cán bộ có kinh nghiệm từ các sở, ngành xuống tăng cường, hỗ trợ trực tiếp tại các phường, xã đang bị quá tải nghiêm trọng.

Tiếp tục rà soát, đánh giá toàn diện khối lượng công việc thực tế tại từng đơn vị cấp xã. Trên cơ sở đó, xây dựng đề án điều chỉnh biên chế và tái cơ cấu vị trí việc làm cho phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ mới găn với sự phân công rõ người rõ việc; chuẩn hóa và ban hành hệ thống bản mô tả công việc chi tiết cho từng chức danh công chức cấp xã, xác định rõ nhiệm vụ, quyền hạn, sản phẩm đầu ra và tiêu chí đánh giá hiệu quả.

Tiếp tục hoàn thiện hạ tầng số và các nền tảng số dùng chung cho chính quyền cấp xã, bảo đảm kết nối thông suốt với hệ thống thông tin của thành phố và Trung ương. Việc đầu tư hạ tầng số cần được thực hiện đồng bộ, có trọng tâm, trọng điểm, tránh dàn trải, lãng phí. Tập trung nguồn lực để nâng cấp, đồng bộ hóa hệ thống phần mềm dùng chung, đảm bảo trục liên thông văn bản và dịch vụ công giữa Thành phố và cấp xã vận hành ổn định, thông suốt, tránh trường hợp cùng một lúc phải sử dụng quá nhiều loại phần mềm.

Đầu tư bổ sung các trang thiết bị làm việc thiết yếu (máy tính cấu hình cao, máy scan chuyên dụng...) cho cấp cơ sở dựa trên kết quả khảo sát nhu cầu thực tế; Bố trí tập trung các cơ quan vào cùng một trụ sở để việc quản lý, xử lý công việc thuận tiện hơn….

Nhóm giải pháp dài hạn - đây là các giải pháp mang tính chiến lược, nhằm tạo ra sự phát triển bền vững cho chính quyền cấp cơ sở.

Thật sự chú trọng nâng cao năng lực số cho đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã thông qua đào tạo, bồi dưỡng thường xuyên, gắn với yêu cầu vị trí việc làm. Cần hình thành đội ngũ cán bộ cơ sở có tư duy số, kỹ năng số và khả năng làm việc hiệu quả trong môi trường số.

Nghiên cứu, xây dựng và trình ban hành cơ chế, chính sách đãi ngộ đặc thù (về lương, phụ cấp trách nhiệm, cơ hội thăng tiến) để thu hút, giữ chân cán bộ có năng lực nói chung, năng lực số nói riêng công tác tại cấp xã, đảm bảo tương xứng với áp lực và yêu cầu công việc ngày càng cao.

Tiếp tục đẩy mạnh xây dựng chính quyền số, đẩy mạnh số hóa quy trình quản lý và thủ tục hành chính, gắn số hóa với cải tiến quy trình, đơn giản hóa thủ tục, tránh tình trạng số hóa hình thức, sao chép máy móc quy trình cũ sang môi trường số, ưu tiên triển khai các dịch vụ công trực tuyến toàn trình (mức độ 4) đối với các thủ tục có tần suất giao dịch lớn, nhằm giảm tải tối đa cho công chức và tạo thuận lợi vượt trội cho người dân, doanh nghiệp.

Tăng cường sự tham gia của người dân và xã hội vào quá trình chuyển đổi số. Chính quyền cấp xã cần đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến, đồng thời phát huy vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội ở cơ sở trong hỗ trợ người dân tiếp cận và sử dụng các nền tảng số.

Chuyển đổi số là xu thế tất yếu trong quá trình đổi mới phương thức quản lý nhà nước, xây dựng chính quyền hiện đại, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, phục vụ ngày càng tốt hơn nhu cầu của người dân và xã hội. Thực tiễn tại Thành phố Hà Nội cho thấy, mặc dù đã đạt được những kết quả bước đầu, song chuyển đổi số ở cấp xã vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức. Việc triển khai đồng bộ các giải pháp nêu trên sẽ góp phần thúc đẩy chuyển đổi số tại chính quyền cấp xã, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước ở cơ sở, đáp ứng yêu cầu mà Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã đề ra.

TS. Nguyễn Thị Hải Hà

Trường ĐTCB Lê Hồng Phong TP Hà Nội

Tài liệu tham khảo:

1. Bộ Chính trị, Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia

2. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, H. 2026.

3. Thành ủy Hà Nội, Nghị quyết số 18-NQ/TU (30/12/2022) về “chuyển đổi số, xây dựng thành phố thông minh đến năm 2025, định hướng đến năm 2030”

4. Thành ủy Hà Nội, Văn kiện Đại hội đại biểu Đảng bộ thành phố Hà Nội lần thứ XVIII, nhiệm kỳ 2025-2030, NXB Hà Nội, H.2026

5. Thủ tướng Chính phủ, Quyết định số 06/QĐ-TTg về Phê duyệt Đề án phát triển ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử phục vụ chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2022 - 2025, tầm nhìn đến năm 2030

6. UBND Thành phố Hà Nội, Kế hoạch số 239/KH-UBND ngày 27/9/2023 về chuyển đổi số, xây dựng TP Hà Nội thông minh đến năm 2025, định hướng đến 2030.

7. Uỷ ban Thường vụ Quốc hội, Nghị quyết số 1656/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của thành phố Hà Nội năm 2025