Lịch sử dân tộc Việt Nam đang đứng trước những vận hội mới, bước vào “kỷ nguyên vươn mình” với mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao. Trong dòng chảy mạnh mẽ đó, báo chí không chỉ dừng lại ở vai trò phản ánh hiện thực mà phải trở thành một động lực quan trọng, thúc đẩy sự thay đổi. Để đáp ứng yêu cầu của thời đại, báo chí cách mạng Việt Nam cần phải đổi mới tư duy, hiện đại hóa phương thức và nâng tầm vị thế để phát triển tương xứng với tầm vóc của dân tộc, thực sự trở thành người bạn đồng hành tin cậy, khơi dậy khát vọng hùng cường trong mỗi người dân.
Báo chí trong bối cảnh của Kỷ nguyên mới
Biểu hiện rõ nhất trong Kỷ nguyên mới là sự bùng nổ của AI, Big Data và mạng xã hội thay đổi hoàn toàn cách công chúng tiếp nhận thông tin. Trong điều kiện đó, Báo chí chính thống không chỉ cạnh tranh lẫn nhau mà còn phải cạnh tranh với các nền tảng xuyên biên giới.
Và điều đó đặt ra yêu cầu “phát triển tương xứng” của báo chí; tập trung vào các yêu cầu cụ thể gồm: Báo chí phải làm chủ công nghệ, chuyển đổi số toàn diện (báo chí dữ liệu, đa phương tiện, cá nhân hóa nội dung); phải tìm kiếm mô hình doanh thu bền vững để tái đầu tư vào chất lượng nội dung, giảm sự phụ thuộc quá mức vào quảng cáo truyền thống; trong khi không chạy theo xu hướng “lá cải”, mà cần giữ vững đạo đức nghề nghiệp và tính xác thực của thông tin.
Bên cạnh đó, báo chí phải mang theo sứ mệnh “Vươn mình cùng dân tộc”. Nghĩa là Báo chí phải là lực lượng tiên phong truyền cảm hứng, lan tỏa năng lượng tích cực và khát vọng xây dựng đất nước phồn vinh; phải tiên phong đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, bảo vệ lợi ích quốc gia trên không gian mạng; đồng thời xây dựng sức mạnh mềm thông qua quảng bá hình ảnh, văn hóa và con người Việt Nam ra thế giới, nâng cao vị thế quốc gia.
Vai trò của báo chí trong kỷ nguyên mới
Trong kỷ nguyên mới - “kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”, báo chí không chỉ dừng lại ở vai trò truyền tin thuần túy mà trở thành lực lượng kiến tạo, dẫn dắt dư luận và là động lực thúc đẩy sự phát triển xã hội. Vai trò trọng tâm của báo chí trong giai đoạn hiện nay được thể hiện ở 4 nội dung sau:
1. Vai trò tiên phong, định hướng dư luận: Trong bối cảnh bùng nổ thông tin và sự trỗi dậy của AI, báo chí chính thống giữ vai trò là “dòng thông tin chủ lưu”, giúp công chúng phân biệt thật - giả và định hướng giá trị đạo đức. Để dẫn dắt thông tin, báo chí chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo, tạo không gian để bồi đắp tri thức quốc gia. Báo chí đồng thời chủ động đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, xuyên tạc, bảo vệ lợi ích quốc gia và chế độ.
2. Nhịp cầu kết nối giữa Đảng, Nhà nước và Nhân dân: Báo chí là kênh truyền tải quan trọng nhất các chủ trương, chính sách lớn của Đảng (như Nghị quyết Đại hội XIV) đến với người dân; Là nơi tập hợp tâm tư, nguyện vọng của quần chúng để các cơ quan chức năng kịp thời điều chỉnh chính sách; Thực hiện chức năng giám sát, phản biện để tháo gỡ các “điểm nghẽn” đang cản trở sự phát triển đất nước.
3. Lực lượng xung kích khơi dậy khát vọng dân tộc: Báo chí đóng vai trò “thổi luồng sinh khí mới”, cổ vũ tinh thần yêu nước và khát vọng đưa Việt Nam trở thành nước phát triển vào năm 2045. Cùng với đó là đẩy mạnh tuyên truyền các nhân tố tích cực, gương điển hình tiên tiến để tạo sự đồng thuận và niềm tin trong xã hội; đi đôi với việc đi đầu trong công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí và suy thoái đạo đức.
4. Hạ tầng mềm trong kỷ nguyên tri thức và số hóa: Báo chí hiện đại đang chuyển mình trở thành một loại hạ tầng mềm thiết yếu, ứng dụng công nghệ để nâng cao dân trí. Thực hiện chuyển đổi số toàn diện theo hướng phát triển mô hình “tòa soạn hội tụ”, đa phương tiện, đa nền tảng (text, audio, video) để tiếp cận độc giả mọi lúc, mọi nơi.
Như vậy, sứ mệnh của báo chí trong kỷ nguyên mới là phải “chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại”, thực sự hòa mình vào dòng chảy dân tộc để cùng đất nước bước tới những tầm cao mới.
Báo chí phát triển tương xứng và thực sự vươn mình cùng dân tộc
Báo chí phải phát triển tương xứng và vươn mình cùng dân tộc trong kỷ nguyên mới để trở thành lực lượng kiến tạo niềm tin, cổ vũ khát vọng xây dựng đất nước hùng cường, thịnh vượng. Theo các định hướng, báo chí cần đổi mới tư duy, công nghệ để đồng hành cùng Đảng, lan tỏa giá trị tốt đẹp, đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, và nâng cao vai trò định hướng xã hội trong bối cảnh mới.
Các lý do chính báo chí cần phát triển tương xứng: Báo chí là vũ khí sắc bén, phụng sự sự nghiệp cách mạng, gắn liền với nhiệm vụ đưa đất nước bứt phá trong kỷ nguyên vươn mình. Để phát triển chuyên nghiệp, hiện đại, báo chí cần ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI) để nâng cao chất lượng thông tin, tương xứng với nhu cầu thông tin đa chiều, trung thực của xã hội. Báo chí đóng vai trò cốt lõi trong việc tuyên truyền chủ trương, chính sách, khơi dậy tinh thần tự hào, tự tôn dân tộc và trách nhiệm xã hội. Và, trong kỷ nguyên mới, báo chí giúp định hướng dư luận, đồng thời tăng cường giám sát, gắn kết Đảng với nhân dân.
Tầm quan trọng của báo chí trong giai đoạn mới được thể hiện ở các tiêu chí: Lan toả các giá trị tích cực và nhân văn; Trên mặt trận tư tưởng, đấu tranh chống lại các thông tin sai trái, xuyên tạc của thế lực thù địch; đồng thời thực hiện đổi mới mạnh mẽ thông qua chuyển đổi số toàn diện để không bị tụt hậu, nâng cao vị thế và ảnh hưởng trong bối cảnh bùng nổ thông tin…. Việc báo chí vươn mình không chỉ là yêu cầu cấp thiết mà còn là trách nhiệm lịch sử để góp phần xây dựng nước Việt Nam hùng cường.
Giá trị cốt lõi của báo chí trong kỷ nguyên mới
Để báo chí phát triển tương xứng và thực sự “vươn mình cùng dân tộc” trong kỷ nguyên mới, báo chí cần tập trung vào 4 trụ cột cốt lõi sau:
1. Chuyển đổi số toàn diện (Nền tảng): Báo chí không thể đứng ngoài cuộc chơi công nghệ. “Vươn mình” nghĩa là phải làm chủ công nghệ để dẫn dắt dư luận; cụ thể:
- Ứng dụng AI và Big Data: Sử dụng trí tuệ nhân tạo để tối ưu hóa việc sản xuất nội dung, cá nhân hóa trải nghiệm độc giả và phân tích xu hướng người dùng.
- Đa nền tảng, đa phương tiện: Không chỉ là bài viết thuần túy, báo chí phải xuất hiện mạnh mẽ trên các nền tảng số (Social media, Podcast, Video ngắn) với cách thể hiện hiện đại, hấp dẫn.
2. Giữ vững “Tâm” và “Sắc” (Nội dung): Trong kỷ nguyên số đầy rẫy tin giả, giá trị của báo chí chính thống nằm ở sự tin cậy thông qua các tiêu chí:
- Báo chí giải pháp và kiến tạo: Không chỉ dừng lại ở việc phản ánh sự thật, báo chí cần đưa ra các giải pháp, hiến kế cho những vấn đề của đất nước, khơi dậy khát vọng phát triển dân tộc.
- Tính định hướng: Giữa “biển” thông tin hỗn loạn, báo chí phải là bộ lọc, là ngọn hải đăng định hướng tư tưởng, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và lợi ích quốc gia.
3. Đổi mới mô hình kinh tế báo chí (Sức mạnh nội sinh): Để tự chủ và phát triển bền vững, báo chí cần giải bài toán tài chính thông qua:
- Đa dạng hóa nguồn thu: Không chỉ dựa vào quảng cáo truyền thống mà cần phát triển các mô hình mới như: nội dung thu phí (paywall), tổ chức sự kiện, làm truyền thông chính sách, và tận dụng thương hiệu để kinh doanh dịch vụ số.
- Cơ chế đặt hàng: Nhà nước tăng cường đặt hàng báo chí trong việc truyền thông các chính sách lớn, giúp báo chí có nguồn lực thực hiện nhiệm vụ chính trị.
4. Xây dựng đội ngũ “Vừa hồng vừa chuyên” (Con người): Con người vẫn là yếu tố quyết định và được thể hiện trước hết ở 2 yếu tố: Bản lĩnh chính trị vững vàng - người làm báo cần có nhạy cảm chính trị cao để nhận diện đúng vấn đề trong bối cảnh thế giới phức tạp; và kỹ năng tích hợp tốt, nghĩa là phải là những “nhà báo đa năng” – vừa giỏi nghiệp vụ viết lách, vừa hiểu biết về công nghệ và có khả năng tương tác tốt trên môi trường số.
Báo chí vươn mình cùng dân tộc là một nền báo chí “Chuyên nghiệp - Nhân văn - Hiện đại”. Nó không chỉ phản ánh hơi thở của thời đại mà phải trở thành động lực thúc đẩy sự phát triển của xã hội, góp phần hiện thực hóa mục tiêu dân giàu, nước mạnh. Thông điệp cốt lõi lúc này là: Báo chí không thể đứng ngoài cuộc hay chậm chân hơn sự phát triển của đất nước. Để “vươn mình”, mỗi cơ quan báo chí và mỗi người làm báo cần đổi mới tư duy, nâng tầm bản lĩnh và tận dụng sức mạnh công nghệ để phụng sự Tổ quốc và nhân dân tốt hơn.
“Vươn mình cùng dân tộc” không chỉ là khẩu hiệu mà là sứ mệnh tự thân của báo chí trong kỷ nguyên mới. Bằng việc làm chủ công nghệ, giữ vững đạo đức nghề nghiệp và không ngừng đổi mới nội dung, báo chí sẽ tiếp tục là “ngọn cờ đầu” trên mặt trận tư tưởng, văn hóa. Khi mỗi người làm báo đều mang trong mình tinh thần trách nhiệm và niềm tự hào dân tộc, báo chí chắc chắn sẽ phát triển mạnh mẽ, đóng góp xứng đáng vào hành trình đưa Việt Nam bước tới đài vinh quang, sánh vai với các cường quốc năm châu trong tương lai không xa.
TS Phạm Thái Linh
